Tag Archives: lles

Pam rydyn ni’n ffocysu ar wella gwasanaethau i bobl sy’n defnyddio gwasanaethau’n rheolaidd

Llun o swigen siarad a'r teitl o Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr

Pam fod Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru yn cynnal seminarau sy’n canolbwyntio ar aml-ddefnyddwyr? Isod mae Dyfrig Williams yn amlinellu ein meddylfryd a pham mae gwasanaethau cyhoeddus effeithlon yn canolbwyntio ar ddinasyddion.

Mae rhaglen gwaith Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru yn seiliedig ar y meini prawf canlynol:

  • Deddfwriaeth newydd a datblygiadau arwyddocaol sy’n effeithio ar ddarpariaeth gwasanaethau cyhoeddus
  • Gwaith a wnaed gan Swyddfa Archwilio Cymru
  • Pynciau sy’n cael eu nodi drwy ymgynghori â rhanddeiliaid allweddol

Yn achos ein seminar ar Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr, roedd y cynllun yn gyfuniad o’r tri.

Deddfwriaeth

Os ydych chi wedi mynychu unrhyw un o’n seminarau diweddar, byddwch wedi clywed Archwilydd Cyffredinol Cymru yn siarad am sut mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn newid mawr ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus Cymreig. Mae’r ddeddf yn meddwl ei fod yn ofynnol i sefydliadau i integreiddio a chydweithio; i feddwl am atal a’r tymor hir; ac i gynnwys pobl.

Mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant yn atgyfnerthu hyn drwy ganolbwyntio ar bobl, lles, atal, partneriaeth ac integreiddio. Mae’r amgylchedd gwasanaeth cyhoeddus cyfredol yn cefnogi gwasanaethau cyhoeddus sy’n canolbwyntio ar ddinasyddion. Os ydych chi’n edrych i ailwampio eich gwasanaeth er mwyn diwallu’r ffocws hyn, yna mae’r deddfau yma’n rhoi fframwaith a sail resymegol i chi dros newid.

Gwaith archwilio

Cysylltodd ein cydweithwyr o dîm Archwilio Iechyd â ni amdano’r cynnal y seminar yma ar Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr achos roedden nhw’n gwneud gwaith archwilio ar sut mae cyrff yn comisiynu’r Gwasanaethau Ambiwlans ar frys. Ysgrifennodd Fflur Jones blogbost gwych ar gyfer Swyddfa Archwilio Cymru ar weithio gyda chriw ambiwlans Cymru am nos, lle dywedodd hi:

“Roedd y galwadau’n amrywio o’r arferol i’r eithafol: o’r person a ffoniodd nad oedd angen unrhyw driniaeth frys a oedd wedi cysylltu â’r gwasanaeth am y trydydd tro’r noson honno i glaf yn dioddef o anafiadau a oedd yn newid bywyd o ganlyniad i wrthdrawiad ar y ffordd. Cefais fy sicrhau nad yw bywyd parafeddyg byth yn ddiflas.

“Nid galw ambiwlans yw’r dewis cywir bob tro a gall dewisiadau amgen eraill, megis fferyllfeydd a gwasanaethau y tu allan i oriau ganiatáu i gleifion gael eu gweld yn gynt a chaniatáu i ambiwlansys ymateb i’r achosion sydd eu hangen fwyaf. Dysgodd i mi hefyd fod yr angen i’r sector cyhoeddus weithio gyda’i gilydd i ddarparu gwasanaethau gwell ac i ddarparu gwasanaethau i anghenion nas diwallwyd ac i lenwi bylchau yn y gwasanaeth mor bwysig ag erioed.”

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da hefyd wedi bod yn gweithio ar ein darn o waith archwilio cyntaf ar newid ymddygiad, lle rydym wedi gweithio gydag Arfer Da Cymru a sefydliadau eraill ar ddigwyddiadau ym Mangor ac Abertawe. Gall technegau Newid Ymddygiad gwella gwasanaethau cyhoeddus pan fo gofynion cynyddol arnynt drwy alluogi pobl i ddewis y gwasanaeth cywir ar yr adeg gywir.

Mae adroddiad Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus Swyddfa Archwilio Cymru hefyd yn creu darlun llwm o’r heriau sy’n wynebu gwasanaethau cyhoeddus a ddatganolwyd. Mae’r adroddiad yn dangos bod gwasanaethau cyhoeddus wedi wynebu pwysau ariannol, galw a capasiti sylweddol a chynyddol ers yr adroddiad blaenorol yn 2011. Dyma rhai o’r prif negeseuon:

  • Mae sefydliadau mewn sefyllfa lle mae’n rhaid iddynt gymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda er mwyn diwygio gwasanaethau mewn ffordd radical i gael ateb cynaliadwy i’r pwysau sydd ar wasanaethau cyhoeddus o ran galw ac ariannu
  • Mae yna rwystrau i ail-lunio gwasanaethau mewn ffordd radical, gan gynnwys rhwystrau gwleidyddol a diwylliannol, ac mae angen gwaith caled i’w goresgyn
  • ‘Yr hyn sy’n cael ei fesur sy’n cael ei reoli’ – tra bod gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn mabwysiadu mesurau ‘canlyniadau’ yn fwyfwy, mae tuedd o hyd i fesur a rheoli faint o weithgarwch sy’n digwydd a faint o amser y mae’n ei gymryd.
  • Rhaid i wasanaethau cyhoeddus gydweithio drwy’r dewisiadau anodd, pennu blaenoriaethau clir a chyson, deall yr effeithiau byrdymor a hirdymor ar y cyhoedd a gwasanaethau cyhoeddus eraill a lliniaru’r effeithiau hynny lle y bo’n bosibl.

Felly o safbwynt economaidd mae’r achos dros newid yn glir. Bydd gwasanaethau cyhoeddus yn parhau i wastraffu adnoddau gwerthfawr os nad ydynt yn gweithio gyda’i gilydd i ddarparu gwasanaethau mae pobl wir eisiau.

Ac i mi dyma elfen graidd y mater – mae rhaid i wasanaethau fod yn addas i’w ddibenion er mwyn iddynt ddarparu beth y mae pobl wir eisiau. Ar fy niwrnod olaf o weithio i Gyfranogaeth Cymru ysgrifennais mai gweithio gyda’r Panel Dinasyddion ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol oedd y gwaith mwyaf boddhaol a wnes i yn fy mywyd. Roedd gweithio gyda phobl a oedd yn herio systemau achos roedden nhw’n meddwl y dylai ac y gallai pethau fod yn well yn anhygoel. Rydw i wedi bod yn ddigon ffodus i weithio gyda thimau, prosiectau a mudiadau gwych ers gweithio i’r Gyfnewidfa Arfer Da, ond yn anffodus mae’r gwasanaethau hyn yn dal i fod yn eithriad yn hytrach na’r arfer.

Gweithio gyda rhanddeiliaid allweddol

Mae pob un o’n digwyddiadau yn cael ei ddatblygu ar y cyd gyda rhanddeiliaid amrywiol, ac nid yw’r digwyddiad yma yn eithriad. Fe fydd yna siaradwyr o awdurdodau lleol, byrddau iechyd, Gwasanaeth Ambiwlans, y Gwasanaeth Tân a Chomisiynydd Pobl Hŷn. Ond yn fwy na dim, bydd y digwyddiad yn edrych i rannu arfer da o brofiadau cynadleddwyr ac fe fydd yna gyfle i edrych ar y materion y mae pobl yn eu hwynebu er mwyn gwneud y fwyaf o’r arbenigedd cyfunol sydd ar gael yn y digwyddiad.

Byddwn hefyd yn sicrhau bod ffocws y digwyddiad ar yr hyn y mae pobl am ei gael o wasanaethau. Meddyliais yn syth am weithdy yn ein seminar ar Ail-lunio Gwasanaethau gyda’r Cyhoedd wrth i mi roi’r digwyddiad at ei gilydd. Rhannodd Simon Pickthall o Vanguard sut mae ymyriadau traddodiadol wedi methu achos maent yn canolbwyntio ar gynnal prosesau sefydliadol. Mae hyn yn arwain at aneffeithlonrwydd. Mae’r aneffeithlonrwydd yma’n amlwg wrth i ni feddwl am sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweithio – mae pobl yn ffitio i mewn i seilos mudiadau, yn hytrach na bod sefydliadau yn gweithio gyda’i gilydd i gwrdd ag anghenion pobl. Rhoddodd Simon drosolwg o’i weithdy am 06:37 yn y fideo isod.

Mae’r astudiaeth achos ar Stoke-on-Trent yn adroddiad Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus (p.108) yn enghraifft o’r dull y bydd Simon yn rhannu. Gan ein bod ni’n gorff archwilio, ni fyddwn yn dweud wrth bobl beth i’w wneud neu ei chyfarwyddo i ddefnyddio dulliau penodol. Nid ydym yn credu mewn dull un maint i bawb – rhaid edrych ar y gwaith da y mae sefydliadau eraill yn ei wneud a meddwl am sut y gallem addasu’r dulliau hynny i weddu anghenion pobl yn ein hardaloedd. Ac os allant wneud hynny, yna fe fydd cyrff mewn sefyllfa well i gyflwyno’r gwasanaethau gorau posibl i bobl Cymru.

YMCA Plas: Gweledigaeth well ar gyfer y Rhath

Sut all sefydliadau ddatblygu strategaeth ar gyfer ased cymunedol? Ymwelodd Dyfrig Williams ag YMCA Plas (cyn-Ganolfan Gymunedol Plasnewydd) yn y Rhath i ffeindio allan.

Ffotograff o YMCA Plas

YMCA Plas

Rydw i wedi bod yn ymweld â sefydliadau sydd wedi mynd drwy’r broses trosglwyddo asedau yn barod yn fy mlogbostau ddiweddar ar drosglwyddo asedau. Roedd fy ymweliad olaf bach yn wahanol, achos wnes i fynd i sefydliad sy’n datblygu eu cynllun busnes ar gyfer safle. Fe wnes i ymweld â’r YMCA, sydd wedi cymryd drosto hen adeilad Canolfan Gymunedol Plasnewydd ar sail prydles am 100 mlynedd o Gyngor Caerdydd. Maen nhw’n edrych i ailddatblygu’r safle, ac yn wreiddiol roedden nhw eisiau’r adeilad ar sail rhydd-ddaliad i wneud y mwyaf ohono.

Fel yn achos pob un o’r asedau yn y gyfres yma o flogbostau, byddai’r trosglwyddiad ddim wedi digwydd os na fyddai’r sefydliad wedi gweithio’n agos â’r cyngor. Mae’r trosglwyddiad yn dod gyda chytundeb am 25 mlynedd heb rent, a heb hynny byddai’r YMCA ddim wedi bod mewn sefyllfa i gymryd yr adeilad. Mae hyn wedi galluogi nhw i roi’r blociau adeiladu cywir mewn lle i sicrhau twf cynaliadwy.

Mae pris tir ac adeiladau yng Nghaerdydd wedi gwneud e’n anodd dod o hyd i safle addas, yn enwedig gyda’r cynnydd enfawr yn y nifer o fyfyrwyr yn yr ardal. Ond nawr mae’r cytundeb mewn lle, mae’n bosib i Adran Ieuenctid a Chymuned y YMCA i symud o gysgod y gwaith digartrefedd mae’r YMCA yn gwneud yn yr ardal.

Doedd y cyngor ddim eisiau cyfyngu ar sut gellir defnyddio’r safle, ond mae’r trosglwyddiad ar yr amod bod y safle yn cael ei ddefnyddio er budd y gymuned. Yr unig amod arall yw dim ond 33% o’r adeilad all yr YMCA rhentu allan. Trwy gydol y broses wnaeth yr YMCA dweud nad ydyn nhw’n gallu cymryd y staff cyflogedig trwy TUPE achos nad oedd ganddynt y gallu i wneud hynny.

Beth yw’r strategaeth ar gyfer YMCA Plas?

Gan fod y brydles ar gyfer yr adeilad mor hir, mae’n rhaid i YMCA Plas fod yn aml-ddefnydd. Bydd hwn yn galluogi iddynt newid yr adeilad os mae’r amgylchiadau’n newid. Mae llai o bobl wedi bod yn dod i’r adeilad gan ei fod wedi cael ei glustnodi i’w cau ers peth amser, felly ar hyn o bryd mae’r YMCA yn cynnal digwyddiadau i ail-ymgysylltu â’r gymuned, ac maen nhw’n edrych i ymgynghori ar ei ddyfodol.

Y nod yw i YMCA Plas fod yn ganolbwynt cymunedol ar gyfer grwpiau lleol a phobl yr ardal. Maent yn awyddus i ddatblygu cyfleuster chwaraeon gyda champfa, er mwyn cynhyrchu incwm, ac fe fydd hwn yn rhoi ffocws iechyd a lles i’r ganolfan.

Mae’r sefydliad hefyd yn datblygu strategaeth gofal plant a meithrinfa. Maen nhw wedi nodi, trwy weithio gyda Chymunedau yn Gyntaf, bod yna prinder o ofal plant fforddiadwy yn yr ardal. Does dim lot o bobl yn gwybod mai’r YMCA yw’r darparwr gofal plant mwyaf yn y DU, ac mae’r sefydliad yn edrych i wneud y fwyaf o’i gapasiti a gwybodaeth i gymryd y rhan hon o’r cynllun ymlaen. Maent hefyd yn edrych i rentu ystafelloedd lle mae’n bosib ac i rentu lle i fudiadau sydd â’r un dibenion â’u nodau a’u hamcanion.

Mae’r fynedfa i’r adeilad ar ochr y stryd, felly mae’r sefydliad hefyd yn bwriadu symud y fynedfa fel ei fod yn fwy amlwg i ymwelwyr. Bydd hyn yn dangos yn glir ei fod yn agored ac yn hygyrch i’r cyhoedd, yn hytrach na dibynnu ar bobl i fynd i lawr yr ochr stryd.

Gwersi a ddysgwyd

Roedd y YMCA yn canolbwyntio ar amserlenni’r cyngor trwy gydol y proses, a golygodd hyn nad oedd y ffocws bob amser ar eu gofynion eu hunain. Gan nad oedd y staff yn trosglwyddo drosodd i’r sefydliad, roedd ymsefydlu staff newydd wrth gymryd drosto gyfleuster newydd yn her fawr. Roedd hyn yn golygu na allent ddechrau gweithio yn y ffordd y byddent wedi hoffi, ac roedd cymaint o sylw ar y trosglwyddiad roedd e’n anodd canolbwyntio ar beth oedd yn mynd i ddigwydd wedyn. Fodd bynnag, y neges graidd yn y tymor byr oedd cynnal y busnes presennol. Er nad yw’n talu’r biliau, mae’n cyfrannu ato. A gan fod y mudiad wedi cynllunio’n effeithiol, maen nhw’n gallu amsugno colledion uniongyrchol tra mae’r cynllun busnes yn cael ei ddatblygu. Yr her nawr yw i’r sefydliad i barhau i redeg y busnes wrth ddatblygu’i gynllun.

Gweledigaeth ar gyfer y dyfodol

Rydw i wedi bod yn byw yn y Rhath sawl flwyddyn nawr, ac mae’n lle bywiog i fyw. Rydw i wedi rhoi gwaed yn y ganolfan, ond rhaid imi gyfaddef fy mod i heb wneud y gorau o’r cyfleuster sydd wedi bod ar fy stepen drws.

Mae gan yr ardal lot o bobl amrywiol yn fyw yn ochr yn ochr, ond dydyn nhw ddim wastad yn integreiddio. Mae unrhyw beth sy’n dod a phobl at ei gilydd yn ddatblygiad positif, ac rwy’n edrych ymlaen at weld sut mae’r YMCA yn gwneud eu gweledigaeth ar gyfer y ganolfan gymunedol yn realiti drwy gynnwys grwpiau cymunedol a phobl Rhath.

Canolfan Gelf y Miwni: Trosglwyddiad ased a gafodd ei sbarduno gan y gymuned

Fe wnaeth y penderfyniad i gau Canolfan Gelf y Miwni ym Mhontypridd achosi protest mawr, a wnaeth hyn yn ei dro sbarduno’r gymuned i gymryd dros yr adeilad. Aeth Dyfrig Williams i’r ganolfan i ffeindio allan sut mae’r ganolfan wedi datblygu ers i’r ased cael ei drosglwyddo.

Ysgrifennodd Chris Bolton blogbost sbel yn ôl am sut all cythruddo eich dinasyddion arwain at weithredu cymunedol. Mae’n darn pryfoclyd am sut all cau ased cymunedol arwain at ymateb cryf o’r cyhoedd, a sut gall gwasanaethau cyhoeddus adeiladu ar gryfder yr ymateb yma.

Clywais am sut mae hynny wedi digwydd yng Nghanolfan Gelf y Miwni, lle wnaeth ymgyrch ar lawr gwlad i achub a datblygu’r ganolfan deillio o’r penderfyniad i gau’r adeilad gan y cyngor.

Cefndir

Llun o Ganolfan Celfyddydau'r Miwni

Canolfan Celfyddydau’r Miwni

Roedd protestiadau anferth pan wnaeth gwasanaethau diwylliannol y cyngor penderfynu roi’r gorau i Ganolfan y Miwni. Aeth 150 o bobl i ddigwyddiad ymgynghori ar ddyfodol yr adeilad mewn cwpl o oriau. Roedd nifer o grwpiau yn awyddus i wneud yn siŵr bod y ganolfan yn aros ar agor, a mynegodd nifer o gwmnïau ddiddordeb mewn prynu’r adeilad ar gyfer eu busnes. Daeth Artis Cymuned, Cyngor Tref Pontypridd, Cylch Cymreig ac Ymddiriedolaeth Adfywio’r Meysydd Glo gyda’i gilydd fel Gweithgor y Miwni a wnaethant ffurfio Ganolfan Gelf y Miwni Cyf. yn gyflym. Maent yn adeiladu ar eu cryfderau i ddatblygu’r cais, sy’n hynod o debyg i’r dull Datblygu Cymunedol sy’n Seiliedig ar Asedau ar wefan Nurture Development a wnaeth Chris cyfeirio ato yn ei flog.

Does dim lle gwell i ddechrau o ran adeiladu ar gryfderau’r gymuned na’r bwrdd ei hun. Roedd cymryd rheolaeth o adeilad fel y Miwni yn gyfrifoldeb enfawr, ond roedd aelodau’r bwrdd mewn sefyllfa dda i wneud hynny ac i roi prosesau llywodraethu cadarn mewn lle. Mae Jon Huish yn gyn-gynghorydd ac mae ganddo ddealltwriaeth grêt o brosesau’r cyngor a’r sector cyhoeddus. Mae Alun Taylor o Ymddiriedolaeth Adfywio’r Meysydd Glo yn arbenigo mewn llywodraethu. Mae Rob Hughes, Cadeirydd y Cylch Cymreig, yn rhedeg gŵyl yn Ynysybwl, ac mae Gethin Williams, Prif Weithredwr y Cyngor Tref hefyd yn Gyfreithiwr. Mae gan Wendy York, Prif Weithredwr Artis Cymuned, a oedd yn gyfrifol am lawer o’r gwaith sylfaenol, lot o brofiad o’r celfyddydau a rhwydweithiau cryf yn y sector gwirfoddol.

Wynebodd y cyngor beirniadaeth o’r gymuned dros ei benderfyniad, ac roedd y trosglwyddiad o asedau blaenorol wedi bod ar raddfa lot llai. Roeddent yn glir bod nhw eisiau helpu’r broses a wnaethant greu cronfa grant i alluogi hyn. Fe wnaethon nhw gymryd risg wrth ddewis i drosglwyddo’r ased i’r gymuned, pan fyddai datblygiad sector preifat wedi cael manteision masnachol clir. Mae hyn yn enghraifft o wneud penderfyniadau sy’n canolbwyntio ar yr hirdymor, a bydd rhaid i wasanaethau cyhoeddus datblygu’r math yma o feddylfryd wrth iddynt gyflawni ei gwaith o dan Ddeddf Lles Cenedlaethau’r Dyfodol.

Y gymuned

Achos bod ganddynt fwrdd cryf, byddai’n hawdd gwneud beth mae llawer o sefydliadau eraill wedi ei wneud dros y blynyddoedd a defnyddio eu gweledigaethau eu hunain fel cynllun am y Miwni. Ond mae achos busnes y Ganolfan yn seiliedig ar weledigaeth y 150 o bobl a daeth i’r digwyddiad ymgynghori. Mae ei gwreiddiau yn y gymuned, ac mae’r Miwni yn edrych i fod y canolbwynt ar gyfer adfywio’r ardal ehangach a lle’r celfyddydau o fewn hynny.

Ffoto o Gaffi Think Food Life yn y Miwni

Caffi Think Food Life yn y Miwni

Mae caffi’r Miwni yn fenter gymdeithasol o’r enw Think Food Life, sy’n canolbwyntio ar iechyd a lles pobl drwy cynnig bwyd maethlon. Y caffi yw’r un cyntaf ym Mhontypridd sy’n gwerthu bwyd ar gyfer anghenion deietegol penodol, ac mae’n anelu i gael 80% o’i bwyd o ffynonellau lleol. Roedd diddordeb gan Mind Merthyr a’r Cymoedd i sefydlu rhandir i dyfu llysiau ar gyfer y Miwni, a chafodd y syniad ei gryfhau wrth i grŵp Prosiect Cyn-filwyr y Miwni. Fe wnaethon nhw cynnig gweithio ar dir yn y Miwni, ac mae yna gefnogaeth posibl o’r gymdeithas rhandiroedd. Mae’r Miwni wedi derbyn cyllid o Grant Cyfamod Cymunedol y Lluoedd Arfog achos roedd y ganolfan recriwtio arfer bod drws nesaf. Mae hyn yn rhoi’r cyfle i gyn-filwyr i gymryd rhan yng ngwaith y Miwni trwy wirfoddoli neu trwy weithio’n uniongyrchol yn y celfyddydau.

Bydd prosiect Addas am Oes hefyd yn edrych i gysylltu gwaith iechyd a ffitrwydd i waith y caffi, sy’n dangos sut mae’r Miwni yn edrych i fynd y tu hwnt i’r celfyddydau ac i fod yn ganolbwynt i’r gymuned gyfan. Mae’r Miwni hefyd yn edrych ar ddod â sefydliadau at ei gilydd ar lefel strategol i alluogi pobl i wneud mwy drostynt eu hunain trwy weithio gyda YMCA Pontypridd a datblygiad y Courthouse, a fydd yn cefnogi’r proses dechreuol a thwf mentrau cymdeithasol.

Angerdd

Mae hyn i gyd yn dangos beth sy’n bosib pan mae prosiectau yn seiliedig ar angerdd a thalent y gymuned. Mae’r adeilad ei hun yn wirioneddol drawiadol, yn union fel egni ac ymdrech y bwrdd a’r gymuned wrth iddynt ffocysu ar wneud y prosiect yn llwyddiant. Os ydych chi eisiau trosglwyddo ased i’r gymuned, mae’n werth gofyn sut allwch chi weithio gyda’r gymuned i adeiladu ar eu cryfderau?

Coed Actif Cymru

Awdur y blog hwn yw Dr Kate Hamilton, a gyflwynodd yn seminar Dyfodol Parciau a’u Heffaith Gadarnhaol ar Les yn ddiweddar. Dyma’r cyntaf mewn cyfres o flogiau i esbonio effaith yr hyn y mae Coed Actif Cymru yn ei wneud, a pham a sut y maent yn gwneud hynny. Bydd Kate hefyd yn blogio am heriau monitro a gwerthuso lles, a deall effaith hynny.

Beth yw Coed Actif Cymru?

Mae Coed Actif Cymru yn brosiect sy’n helpu pobl i wella eu hiechyd a’u lles drwy eu hannog i gymryd rhan mewn gweithgareddau mewn coetiroedd. Caiff ei redeg gan dîm bach, rhan-amser ohonom yn Coed Lleol, sef cangen Cymru o’r Gymdeithas Coedwigoedd Bychain, mewn partneriaeth ag ystod eang o sefydliadau gwirfoddol, cymunedol a sector cyhoeddus a nifer o ddarparwyr gweithgareddau annibynnol mewn pum ardal yng Nghymru.

Beth rydym yn ei wneud?

Yn syml, mae Coed Actif Cymru yn gwahodd pobl i gymryd rhan mewn sesiynau gweithgareddau grŵp dan arweiniad mewn coetiroedd. Mae’r gweithgareddau’n amrywio o gerdded a sesiynau campfa coetir i fyw yn y gwyllt, gwaith coed gwyrdd, tasgau cadwraeth, celf a chrefft ac ymwybyddiaeth ofalgar. Un egwyddor drefniadol allweddol yw bod y cyfranogwyr yn teilwra’r hyn a gynigir iddynt, gan ddweud wrthym beth yw eu hoff a’u cas bethau, rhoi cynnig ar bethau newydd o bryd i’w gilydd a datblygu rhaglenni sy’n adlewyrchu eu galluoedd, eu diddordebau a’u hamcanion.

Caiff rhai cyfranogwyr eu hatgyfeirio gan sefydliadau fel Mind, Cymdeithas Alzheimer, Cymorth Canser Macmillan neu’r Cynllun Cenedlaethol i Atgyfeirio Cleifion i Wneud Ymarfer Corff, a gan ambell feddyg teulu ystyriol hefyd. Bydd eraill yn ymuno am eu bod wedi gweld ein posteri yn yr ardal, wedi clywed amdanom yn y cyfryngau lleol neu gymdeithasol, neu ar lafar gwlad.

Rydym yn gwbl gynhwysol

Mae croeso i bawb: ein harwyddair yw ‘gwella iechyd yn y coetir’, felly rydym yn cymryd yn ganiataol bod unrhyw un sy’n ymateb i hynny yn teimlo y gallant gael budd o’r hyn a gynigiwn. Golyga hyn fod amrywiaeth hynod o eang o gyfranogwyr yn ymuno â ni.

Pam coetiroedd?

Yn gryno, mae coetiroedd yn dda i bobl – yn gorfforol, yn feddyliol ac yn emosiynol. Yn ogystal â’n profiad ein hunain, ceir sail dystiolaeth helaeth sy’n dangos hyn, gan ystyried coedwigoedd yn benodol, a gofal gwyrdd a dod i gysylltiad â natur yn gyffredinol.

Felly, rydym yn ffyddiog bod yr hyn a gynigiwn yn dda i iechyd a lles pobl: mae’n ‘gwella pobl’. Ar yr un pryd, nid triniaeth na therapi mohono mewn ystyr gonfensiynol. Hynny yw, nid ydym yn feddygon nac yn therapyddion, nid ydym yn rhoi diagnosis o gyflyrau iechyd pobl nac yn llunio cyrsiau o driniaeth sy’n benodol i anghenion unigolion. Yn lle hynny, y cyfranogwyr eu hunain sy’n dewis faint o ymdrech gorfforol i’w rhoi wrth ymuno, os o gwbl: y cyfan a wnawn ni yw sicrhau eu bod yn ddigon heini i gymryd rhan a’u bod yn fodlon dweud wrthym yr hyn sydd angen i ni ei wybod ynglŷn â’u gallu a’u cyfyngiadau, ac yna cyflwyno gweithgareddau iddynt yn raddol a thrwy broses o ailadrodd, gan eu haddasu a’u hymestyn mewn ymateb i’w hadborth.

Pam mae’r dull gweithredu hwn yn gweithio?

Mae’n gweithio oherwydd mae’r hyn a gynigir yn sensitif i anghenion a galluoedd pobl. Caiff pob sesiwn ei hwyluso gan arweinwyr gweithgareddau medrus a phrofiadol, ac un o’r prif sgiliau a ddangosir ganddynt ymhob sesiwn yw’r gallu i addasu ar gyfer gwahanol anghenion a diddordebau a meddwl ar eu traed pan fydd rhywbeth annisgwyl yn digwydd, gan sicrhau bod pawb yn ddiogel, yn hapus ac ar amser.

Mae hefyd yn gweithio am ei fod yn ddull cyfannol sy’n integreiddio ymarfer corff, bod ym myd natur a chymryd rhan mewn gweithgareddau pwrpasol, mewn un profiad diogel gyda chymorth. Mae’n diwallu anghenion y cyfranogwyr mewn sawl ffordd wahanol, ac yn cynnig llawer o ffyrdd iddynt o wella eu lles. Os ydych yn gyfarwydd â’r 5 Awgrym Llesol, er enghraifft, sylwch fod pob un ohonynt yn bresennol. Mae hefyd yn galluogi pobl i feithrin perthynas gadarnhaol â byd natur, a’u hannog i ddefnyddio’r strategaeth hon drwy gydol eu hoes er mwyn gofalu amdanynt eu hunain.

Yn bwysicaf oll, efallai, mae’r cyfranogwyr yn cael eu trin fel unigolion cyflawn: ni chânt eu diffinio na’u labelu ar sail eu cyflwr ac, ar wahân i ddweud wrthym yr hyn sydd angen i ni ei wybod er mwyn eu cadw’n ddiogel, nhw sy’n dewis p’un a fyddai’n ddefnyddiol iddynt siarad â ni – neu unrhyw un arall – amdano ai peidio. Mae’n ymddangos bod hynny’n unig yn wahanol iawn i brofiadau eraill y cyfranogwyr ym maes gofal iechyd, ac mae’n fy nharo fel rhan allweddol o’r hyn sy’n ei wneud mor effeithiol.

Cadwraeth yng Nghoed Geufron

Cadwraeth yng Nghoed Geufron

Yr adborth

I mi, un o’r pethau mwyaf diddorol yw bod llawer iawn o gyfranogwyr yn sôn am effeithiau cadarnhaol ar agweddau ar eu lles sydd ymhell y tu hwnt i’w disgwyliadau ar y dechrau. Yn arbennig, bydd llawer o gyfranogwyr yn ymuno gan feddwl bod angen iddynt wella eu ffitrwydd ychydig, ond ni fyddant yn ystyried bod angen iddynt wella eu hiechyd meddwl neu gymdeithasol. Er hynny, ar ôl mynychu am gyfnod, byddant yn aml yn dweud wrthym eu bod wir yn gwerthfawrogi’r effeithiau annisgwyl fel lleddfu straen, ymlacio, magu hyder, a mwynhau cwmni pobl eraill.

Ceir tystiolaeth hefyd o gyfranogwyr yn nodi buddion o ran eu lles, hyd yn oed pan na allant ddweud, gan edrych yn wrthrychol, bod eu cyflwr iechyd wedi gwella, neu pan na ellir ei wella. I’r bobl hynny, nid yw’r prosiect yn cynnig datrys eu problemau iechyd ynddynt eu hunain, ond yn hytrach mae’n cynnig cyfleoedd newydd a strategaethau cadarnhaol a chynaliadwy ar gyfer ymdopi â’r cyfnodau anodd anochel neu’r dirywiad hirdymor sy’n gysylltiedig â’u diagnosis. Ac o ran hynny, mae’n ymddangos bod y dull cyfannol, unigolyn cyflawn, yn cael ei groesawu’n fawr.

Credaf fod yr arsylwadau hyn yn dangos cryfderau, nid gwendidau, ein dull gweithredu – ond gallant wneud pethau’n eithaf heriol pan fyddwn yn cymharu ein heffeithiau â mathau eraill o ymyriadau iechyd a cheisio perswadio’r meddygon proffesiynol i’w gymryd o ddifrif (bydd mwy am hynny yn y blog nesaf!). Ond mae’n werth atgoffa ein hunain bod un o’r diffiniadau mwyaf cyffredin o iechyd yn gwerthfawrogi mai

‘Cyflwr o les corfforol, meddyliol a chymdeithasol cyflawn ac nid dim ond absenoldeb clefyd neu eiddilwch yw iechyd’ Sefydliad Iechyd y Byd 1946

Felly, nid ffasiwn newydd neu ddewis amgen yw edrych y tu hwnt i driniaethau uniongyrchol ar gyfer salwch er mwyn dod o hyd i ffyrdd o wella iechyd. Dyna mae Coed Actif yn ei wneud, ac rydym yn barod ac yn awyddus i gydweithio â phwy bynnag sydd â diddordeb mewn dysgu ohono.

Dadfentora 3: Meddylfryd digidol ac ymddiriedaeth staff

Mae Dyfrig Williams yn edrych nôl dros drafodaeth gyda Kelly Doonan o Gyngor Sir Dyfnaint yn y blogbost diweddaraf mewn cyfres ar Ddadfentora LocalGovDigital.

Pan mae’r Archwilydd Cyffredinol Cymru yn agor ein seminarau dysgu ar y cyd, mae’n annog cymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda, gan na fydd gwasanaethau cyhoeddus yn gallu parhau yn eu ffurf bresennol.

Mae Phil Rumens wedi ysgrifennu blogbost grêt ar y pum cam o drawsnewid digidol. Mae hyn yn dangos y gwerth ychwanegol o feddwl am wasanaethau o ran darpariaeth ddigidol. Rydw i wedi bod yn feddwl amdano’r cysyniad yma’n ddiweddar, felly wnaeth fy nhrafodaeth Dadfentora i gyda Kelly Doonan o Gyngor Sir Dyfnaint cymryd lle ar yr amser perffaith.

Agwedd digidol Dyfnaint

Mae Kelly wedi ysgrifennu blogbost gwych sy’n amlinellu pam y dylai ni cyhoeddi gwybodaeth ar-lein mewn ffordd wahanol i gyfryngau print traddodiadol. Mae hi hefyd wedi rhoi enghraifft wych o sut maen nhw wedi rhoi’r syniad yma ar waith ar ôl iddynt gael ei ofyn i greu cyfeiriadur bapur o wasanaethau lleol ar gyfer cyn-filwyr.

Penderfynodd y Tîm Cyfathrebu doedden nhw ddim yn gallu cefnogi hwn achos byddai’n dyddio bron ar unwaith. Mae fe hefyd yn anodd mesur effeithiolrwydd y cyfeiriadur, doedd dim cyllideb i’w ailargraffu neu ei chynnal a doedden nhw ddim wedi cynllunio ffordd o gael y cyfeiriadur i gyn-filwyr.

Llun o wefan arfaethedig Cyngor Sir Dyfnaint ar gyfer cyn milwyr

Llun o wefan arfaethedig Cyngor Sir Dyfnaint ar gyfer cyn milwyr

Roedd e’n braf clywed sut wnaeth y cyngor edrych ar sut allan nhw roi cymorth i’r prosiect yn hytrach na’i rhwystro. Edrychodd y tîm ar sut gallan nhw greu cynnyrch ar-lein gwell ar gyfer cyn-filwyr yn Nyfnaint (neu bobl sydd ar fin fod yn gyn-filwyr ac sy’n edrych i ddod i Ddyfnaint).

Fe wnaeth Kelly cyfarfod â gweithwyr proffesiynol sy’n gweithio gyda chyn-filwyr i drafod y posibiliadau, a diwygiwyd y cynllun o adborth Partneriaeth Lles y Lluoedd Arfog. Yna cynhaliwyd sesiwn gyda chyn-filwyr i ffeindio allan beth oedden nhw eisiau gwybod, sut byddan nhw’n chwilio amdano fe a sut oedden nhw eisiau’r gwefan i edrych. Fe wnaeth Kelly creu map o’r wefan a’r cynnwys, tra roedd dylunydd yn creu’r ffrâm gwifren.

Bydd fersiwn cyntaf y safle yn mynd yn fyw ar 8 Rhagfyr. Yn sydyn mae argraffiad o gyfeiriadur tymor byr wedi datblygu i fod yn gynnyrch sy’n diwallu anghenion defnyddwyr ac yn cael effaith tymor hir – gwych!

Beth wnes i rannu?

Fe wnaeth Kelly crybwyll y gwerth ychwanegol y gallai’r tîm gyfathrebu adio i waith cyfathrebu Cyngor Dyfnaint. Siaradais i am gyflwyniad yr Athro Ros Searle yn ein digwyddiad dysgu ar y cyd ar ymddiriedaeth staff. Roedd un o bwyntiau Ros ar sut all cyfathrebu mewnol da cadw ac adeiladu ymddiriedaeth o fewn gwasanaethau cyhoeddus.

Yn ôl adroddiad CIPD ar ymddiriedaeth, mae uwch reolwyr yn rhy optimistaidd o ran ymddiriedaeth gweithwyr rheng flaen ynddynt, gan nad yw 34% o staff yn ymddiried yn eu huwch reolwyr. Mae’r broblem yn arbennig o ddifrifol mewn sefydliadau sy’n fwy o faint, ac yn enwedig sefydliadau hierarchaidd ble mae staff yn meddwl bod yna gofod rhwng rheolwyr a’u staff. Mae cyfathrebu mewnol yn bwysig iawn i sicrhau nad yw diffyg ymddiriedaeth yn troi’n ymddygiad gwrthgynhyrchiol fel dwyn a thwyll. Gan fod 37% o foddhad swydd yn dod o ymddiriedaeth, mae staff sy’n gweithio i sefydliad sydd gydag ymddiriedaeth uchel yn fwy tebygol o roi mwy o ymdrech, ac yn cydweithio, recriwtio a pherfformio’n well.

Mae ymddiriedaeth hefyd yn gysylltiedig ag arloesedd. I fynd yn ôl at bwynt yr Archwilydd Cyffredinol, bydd staff yn barod i gymryd risgiau sydd wedi’u reoli’n dda os dydyn nhw ddim yn meddwl bydd eu rheolwyr yn eu cefnogi? Mae ymddiriedaeth yn allweddol ar gyfer y math o arloesi sydd angen arnom mewn cyfnod ble mae adnoddau’n dirywio.

Bara Brith Camp

Byddai’n rhannu’r negeseuon allweddol o’r digwyddiad Ymddiriedaeth Staff yn Bara Brith Camp, sy’n ddigwyddiad am ddim o’r Satori Lab er mwyn rhoi lle i barhau’r sgyrsiau a ddechreuwyd yn GovCamp Cymru. Os wnaethoch chi golli’r anghynhadledd, rydym wedi cynhyrchu Storify a fideo i grynhoi’r diwrnod.

Rwy’n gobeithio gweld chi yna – rwy’n edrych ymlaen at drafod gyda mynychwyr sut y gallwn ni helpu i wella lefelau ymddiriedaeth mewn gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, ac i hybu lefelau o gynhyrchiant ac arloesedd yn y broses.

Cydweithredu a Gweithio ar Draws Ffiniau: Canolfan Gofal Iechyd a Lles Bae Colwyn

Pan wnaethon ni clywed am Ganolfan Gofal Iechyd a Lles Bae Colwyn yng Ngwobrau Gwelliant Parhaus Cymru Gyfan, roedden ni’n gwybod yn syth ein bod ni eisiau rhannu beth maen nhw wedi gwneud. Bydd John Hardy yn cynnal gweithdy ar eu gwaith yn ein seminar Tai a Chwaraeon: Gwella lles a darparu gwell gwerth am arian cyhoeddus ar 3 Mawrth yng Nghaerdydd a 26 Mawrth yn Llanrwst, a gallwch glywed mwy am eu gwaith isod.

Colwyn Bay Health Care and Wellbeing Precinct / Canolfan Gofal Iechyd a Lles Bae ColwynMae’r prosiect, a oedd yn bartneriaeth yn wreiddiol, rhwng Gwasanaethau Therapi a thrwy’r rheiny Ymddiriedolaeth GIG Siroedd Conwy a Dinbych, Age Concern a Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy a bellach rhwng Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy a Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, wedi denu cymorth eang gan nifer o asiantaethau yn y maes iechyd a lles cymdeithasol ac fe’i hystyrir yn fenter arloesol sy’n defnyddio gweithgarwch corfforol i atal a rheoli cyflyrau cronig gan felly leihau’r baich ar wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol statudol.

Mae’r term ‘Canolfan Iechyd’ yn cyfeirio at y broses o ddatblygu man lle gall gweithwyr proffesiynol yn y maes Iechyd a Gofal Cymdeithasol gydweithio â gweithwyr cymdeithasol yn y maes hamdden i ddatblygu atebion arloesol sy’n seiliedig ar dystiolaeth er mwyn gwella iechyd dinasyddion Conwy drwy weithgarwch corfforol; boed er mwyn atal afiechyd, ymarfer drwy bresgripsiwn, rheoli clefydau cronig neu adsefydlu ar ôl afiechyd acíwt neu gronig. Mae’r cydweithredu hwn yn cefnogi amrywiaeth eang o ddinasyddion i symud yn ddi-dor o therapi a gefnogir yn feddygol i weithgarwch corfforol yn y gymuned. Fel rhan o esblygiad parhaus y cydsyniad hwn, a chan adeiladu ar waith blaenorol, mae Gwasanaethau Gofal Cymdeithasol ac Addysg a Gwasanaeth Datblygu’r Gymuned Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy yn cydweithio mewn partneriaeth ar hyn o bryd i ddatblygu rhaglen o weithgareddau, gwybodaeth, cyngor a chymorth lles cymunedol er mwyn galluogi dinasyddion i atal afiechyd a hybu hunanofal a pherchnogaeth unigol o ymyriadau cymorth yn seiliedig ar y sgwrs am yr hyn sy’n bwysig. Wrth symud ymlaen, bydd y dull hwn hefyd yn cael ei gyflawni mewn cydweithrediad â’r trydydd sector a’r sector gofal annibynnol.

Pa effaith y mae wedi’i chael?

Mae grwpiau ac unigolion sydd wedi elwa, a’r rhai a fydd yn gweld mwy o fanteision o ran iechyd o ganlyniad i’r rhaglen Canolfan Iechyd yn cynnwys y rhai sy’n byw â chyflyrau hirdymor a’r rhai sy’n dilyn rhaglen adsefydlu cardiaidd. Mae rhaglenni’r Ganolfan Iechyd yn helpu i fynd i’r afael ag iselder ac unigrwydd ac yn helpu i roi hwb i hyder y rhai sy’n cymryd rhan yn y rhaglenni hefyd a chefnogi pobl i barhau’n egnïol a byw yn eu cartrefi eu hunain. Yn y tymor hir, rydym yn gobeithio y bydd y dull hunanofal hwn yn lleihau’r baich hefyd mewn perthynas â’r gofal heb ei drefnu sy’n ofynnol gan wasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol.

Dyma ddwy enghraifft o raglenni sydd wedi’u datblygu ac sy’n cael eu cyflwyno yn y Ganolfan Iechyd:

Thearpi Dŵr/Moddolrwydd Dŵr Cynnes

Mae’r astudiaeth beilot ar gyfer Therapi Dŵr/Moddolrwydd Dŵr Cynnes a gynhaliwyd ar y cyd gan staff hamdden, Gwasanaethau Therapi Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr ac Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi gosod y safon ar gyfer y ffordd y dylid cynllunio’r prosiectau hyn a’u rhoi ar waith yn y dyfodol.

Yn dilyn yr astudiaeth, datblygwyd llwybr yn benodol ar gyfer cleientiaid â phoen cronig yn y cyhyrau / cymalau ac mae’n rhoi llawer mwy o fynediad i gleientiaid drwy ddefnyddio cyfleusterau nofio’r awdurdod lleol.

Dementia Cynnar

Mae gan y prosiect dementia cynnar gysylltiad agos â’r Unedau ar gyfer yr Henoed Eiddil eu Meddwl ym Mryn Hesketh a Bodnant. Mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Conwy wedi datblygu dosbarth ymarfer corff yn benodol ar gyfer cleientiaid sydd wedi cael diagnosis o Ddementia Cynnar.

Mae’r fenter Canolfan Iechyd yn seiliedig ar ymrwymiad i gryfhau gofal sy’n seiliedig ar y gymuned a pherthynas mwy cyfartal rhwng cleifion a gweithwyr proffesiynol. Mae’n gymorth hefyd i newid y berthynas rhwng gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol a’r cyhoedd, wedi’i nodweddu â phrosesau o wneud penderfyniadau ar y cyd ar gyfer gofal a chymorth gyda dinasyddion er mwyn hyrwyddo ymyriadau priodol yn ogystal â sicrhau gwell canlyniadau iechyd a lles. Mae’r dull hwn yn cyd-fynd ag egwyddorion cyd-gynhyrchu.