Tag Archives: data agored

Mynd i’r afael â data ar gyfer archwilio sydd ar flaen y gad

Sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn sicrhau ein bod ni’n archwilio mewn modd sy’n addas ar gyfer y dyfodol? Mae Dyfrig Williams wedi blogio ar ei waith gyda phrosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad dros y misoedd diwethaf, sy’n edrych ar sut y gall Swyddfa Archwilio Cymru herio ein defnydd presennol o ddata a thechnoleg a‘r rhagdybiaethau rydyn ni’n cymryd yn ganiataol. Rydym yn meddwl yn radical am sut y gallem ddefnyddio technoleg newydd i drawsnewid y ffordd ni’n gweithio.

Mae fe wedi bod yn ddarn o waith gwych ble rydym yn rhoi meddylfryd radical ar waith. Mae’r prosiect yn cael ei arwain gan fy nghydweithiwr Steve Lisle, sy’n adrodd yn uniongyrchol i Archwilydd Cyffredinol Cymru. Mae hyn wedi golygu ein bod ni wedi symud i ffwrdd o hierarchaeth i mewn i strwythur sy’n lot fwy gwastad. Rydyn ni hefyd wedi bod yn canolbwyntio ar ganlyniadau – rydym wedi bod yn profi a phrototeipio wrth i ni fynd ymlaen fel ein bod ni’n rheoli risgiau yn effeithiol ac yn dysgu o fethiant.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn cael data i roi gwybodaeth ddyfnach a mewnwelediad gwell i ni.

Aeddfedrwydd data

data_maturityRoedd yn ddefnyddiol meddwl am Aeddfedrwydd Data wrth wneud y gwaith yma. Aeddfedrwydd Data yw’r siwrne tuag at wella a chynyddu ein defnydd o ddata. Mae Data Orchard yn defnyddio’r model yma (ac rydw i wedi’i ddwyn o Ben Proctor) o gamau yn natblygiad sefydliad:

  1. Casglu data mewn ffordd ad-hoc yn rhai meysydd
  2. Tynnu data at ei gilydd yn ganolog
  3. Dechrau i ddefnyddio data sydd yn edrych yn ôl
  4. Defnyddio data mewn amser real i reoli’r mudiad a symud adnoddau yn gyflym
  5. Modelu’r dyfodol cyn gwneud penderfyniadau er mwyn ein galluogi ni i wneud penderfyniadau gwell
  6. Modelu’r dyfodol y mae’r sefydliad eisiau ac edrych yn ôl i ddeall yr hyn sydd rhaid digwydd er mwyn cyflawni’r dyfodol hynny

Mae hyn yn sicr yn siwrne i ni fel sefydliad, ond mae’r model wedi helpu i lywio fy ffordd i o feddwl. Mae fe wedi helpu mi i feddwl am sut rydyn ni’n cyrraedd pwynt 6, lle rydyn ni’n modelu’r dyfodol mae’r sefydliad yn gweithio tuag ato, a sicrhau bod y pethau rwy’n gweithio arno yn ein rhoi ni ar y llwybr cywir ymhell ar ôl i’r prosiect yma gorffen.

Fy mhrototeipiau

Rydw i wedi bod yn gweithio ar ddau brawf gwahanol o fewn y maes yma. Mae’r cyntaf ar Ddata Agored, sydd wedi bod yn fwy heriol na’r disgwyl achos bod Swyddfa Archwilio Cymru yn ddefnyddiwr eilaidd o ddata. Mae hyn yn golygu ein bod ni’n defnyddio data a gesglir gan eraill, felly nid oes gennym yr hawl i rannu’r data bob tro. Serch hyn, rydw i wedi llwyddo i ddod o hyd i ddata defnyddiol, felly fy ngham nesaf i yw rhoi’r data yma mas yn y byd mawr ac edrych ar yr heriau o amgylch sut y gallwn ni sicrhau bod y data mor ddefnyddiol â phosib.

Rydw i wedi bod yn rhoi egwyddorion y Gyfnewidfa Arfer Da ar waith drwy ymweld â sefydliadau eraill i ddysgu am beth maen nhw wedi gwneud eisoes, achos does dim pwynt dechrau o’r dechrau. Rydw i hefyd wedi bod yn meddwl am sut rydyn ni’n addasu yn hytrach na mabwysiadu eu gwaith ar gyfer anghenion ein mudiad, achos wedi’r cyfan, nid yw ‘dull un maint i bawb’ byth yn gweithio.

Rydw i wedi blogio o’r blaen am pam mae angen i’r sector cyhoeddus i ddechrau meddwl amdano Ddata Agored, ac fe wnaethon ni cynnal Google Hangout i edrych ar pam mae’n bwnc pwysig. Mae Hendrik Grothius wedi ysgrifennu blogbost gwych ar sut y gall sefydliadau ddechrau i gyhoeddi Data Agored, ac mae’n fan cychwyn gwych i mi wrth i mi fynd i’r afael â’r heriau.

Mae fy ail ddarn o waith i wedi bod yn edrych ar sut rydyn ni’n galluogi ein staff i wneud defnydd gwell o ddata, a thrwy hynny leihau’r baich archwilio. Rwy’n edrych ar sut y gallwn ddwyn ynghyd ddata o gyrff cyhoeddus mewn ffordd sy’n ei gwneud yn hawdd i’w cyrchu, mewn ffordd sy’n agored i bawb, sy’n rhoi syniad gwell i ni ar berfformiad y sector cyhoeddus yng Nghymru, ac sydd gyda chymaryddion rhyngwladol. Rydw i wedi bod yn siarad â’n staff er mwyn i mi ddeall pa fath o ddull byddai’n ddefnyddiol iddynt. Rydw i wedi datblygu personas er mwyn llywio ein gwaith yn y maes hwn, ac fe fyddant yn siapio’r cam nesaf o’r gwaith a sicrhau bod fy rhan i o’r adroddiad terfynol yn canolbwyntio ar anghenion defnyddwyr.

Iteriad

Byddaf yn ysgrifennu blogbostau yn y dyfodol agos i rannu fy ymagweddau, beth rydw i wedi dysgu a beth y gallwn wneud yn wahanol y tro nesaf. Rydym yn iteru i weld beth rydym yn dysgu o bob datblygiad a sut y gallwn adeiladu arno wrth symud ymlaen. Os nad ydynt yn gweithio, byddwn yn edrych i ddysgu o fethiant a gweld sut all y sefydliad cymryd ymagwedd wahanol yn y dyfodol.

Yn holl seminarau’r Gyfnewidfa Arfer Da rydym yn clywed na all gwasanaethau cyhoeddus parhau i weithio yn yr un modd mewn cyfnod anodd. Mae fe wedi bod yn wych i weithio ar brosiect ymarferol yn Swyddfa Archwilio Cymru sy’n mynd i’r afael â’r heriau hynny.

Beth all Data Agored wneud ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus?

Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn cynnal Google Hangout ar Ddata Agored. Fe fydd y Hangout yn edrych ar sut all Data Agored helpu ni i ddarparu gwasanaethau ar y cyd sy’n dryloyw ac effeithiol. Yn blogbost yma mae Dyfrig Williams yn edrych ar pam mae gan y Gyfnewidfa Arfer Da diddordeb yn y pwnc.

Blwyddyn ddiwethaf fe wnaeth tîm Gwasanaethau Effeithiol i Grwpiau sy’n Agored i Niwed Llywodraeth Cymru gysylltu â ni am y posibilrwydd o wneud ychydig o waith ar amlygu arfer da ar rannu data mewn modd effeithiol. Pan wnaethon ni cynnal cyfarfod cwmpasu, cawsom ein tynnu i mewn i ddwy drafodaeth wahanol – un ar rannu data personol, ac un arall ar Ddata Agored. Er mwyn bod yn deg i’r ddau bwnc, fe wnaethon ni penderfynu cynnal dau ddigwyddiad ar wahân. Fe wnaeth y digwyddiad data personol helpu pobl i adnabod camsyniadau diogelu, ac fe wnaeth Comisiynydd Gwybodaeth Cynorthwyol Cymru mynd i’r afael â’r materion mae gwasanaethau cyhoeddus yn wynebu.

Fe wnaethon ni ychwanegu Data Agored i’n rhestr o ddigwyddiadau ar gyfer y flwyddyn ariannol hon. Wrth i ni wneud hynny, clywsom fod gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol ddiddordeb mewn rhedeg gweminar ar y pwnc. Felly rydyn ni’n cynnal Google Hangout ar y cyd gyda nhw.

Felly beth yw Data Agored?

Data agored yw data y gall unrhyw un cael gafael arno, defnyddio neu rannu. Pan mae cwmnïau mawr neu lywodraethau yn rhyddhau data amhersonol, mae’n galluogi busnesau a dinasyddion i wneud gwelliannau i’w cymunedau. Mae’r Sefydliad Data Agored wedi cynhyrchu fideo rhagarweiniol i egluro rhai o fanteision Data Agored.

Mae Open Data Impact wedi nodi pedair ffordd y gall Data Agored newid y byd:

  • Gwella llywodraethu (drwy fynd i’r afael â thwyll a llygredd, cynyddu tryloywder a gwella gwasanaethau cyhoeddus)
  • Grymuso dinasyddion (i gymryd rheolaeth dros eu bywydau drwy wneud penderfyniadau gwybodus)
  • Creu cyfleoedd (trwy feithrin arloesedd, hyrwyddo twf economaidd a chreu swyddi)
  • Datrys problemau cyhoeddus (trwy alluogi ffyrdd newydd o asesu sy’n cael ei yrru gan ddata. Gellir hefyd targedu ymyriadau ac annog cydweithio gwell)

Beth mae hyn yn golygu mewn gwirionedd?

Mae yna lot o astudiaethau achos lle mae gwasanaethau cyhoeddus wedi rhyddhau Data Agored er budd y gymdeithas. Mae Trafnidiaeth Llundain wedi rhyddhau data sydd wedi rhoi adenillion ar fuddsoddiad o 58:1. Mae’r weithred yma wedi arwain ato’r datblygiad o gwmnïau fel Citymapper.

Yng Nghanada, fe wnaeth Data Agored amlygu un o’r twyllon dreth fwyaf yn hanes y wlad drwy archwiliad o Ffurflenni Gwybodaeth Blynyddol.

Mae yna hefyd enghreifftiau gwych mewn llywodraeth leol. Mae gan Felin Data Leeds Dangosfwrdd Dinas wych sy’n rhannu Data Agored trwy raffeg syml i roi cipolwg o’r ddinas ar unrhyw adeg. Mae Hwb Hampshire wedi gwneud lot hefyd, gan gynnwys gwaith ar sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn ymateb i ddigwyddiad tywydd. Mae’r Hwb hefyd wedi nodi’r meddygfeydd sydd yn debyg o fod o dan bwysau achos cynnydd mewn galw.

Felly pam nad ydyn ni gyd yn mynd i’r afael â Data Agored?

Un o’r problemau yw dealltwriaeth. Mae Dan Slee wedi ysgrifennu blogbost grêt ar pam mae jargon a diffyg dealltwriaeth yn broblem fawr wrth i ni rannu arfer da ar Ddata Agored. Ac os (fel fi!) nad ydych chi’n berson technegol, mae’n anodd rhoi’r wybodaeth yma ar waith i wella darpariaeth gwasanaethau cyhoeddus yn y byd go iawn.

Rhaid bod sefydliadau hefyd yn glir amdano pam maen nhw eisiau rhyddhau data a pha ganlyniadau maen nhw eisiau. Beth mae llwyddiant yn edrych fel? Sut all gwasanaethau cyhoeddus rhannu tystiolaeth o’r ffordd maen nhw wedi gwella’u cymunedau? Fe wnaeth y Swyddfa Archwilio Genedlaethol cynhyrchu adroddiad diddorol ar Weithredu Tryloywder yn 2012, ble wnaethon nhw ffeindio bod “angen i lywodraeth cael dealltwriaeth well o’r costau, y buddion a’r defnydd er mwyn asesu os yw tryloywder yn cyflawni ei amcanion o gynyddu atebolrwydd, cefnogi gwelliant ac ysgogi twf economaidd.” Rwy’n amau mai jyst am Lywodraeth y DU mae hyn yn wir.

Sut all gweminar helpu?

Bydd y gweminar gyda’r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn ein helpu ni i edrych ar sut all Data Agored helpu gwasanaethau cyhoeddus i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus tryloyw, effeithiol a chyd-gysylltiedig. Byddwn yn edrych ar:

  • Beth yw Data Agored
  • Sut y gallwn wneud data yn agored
  • Y buddion sylweddol
  • Y camau nesaf

Mae’r panel yn cynnwys Rob Davidson o’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, Esko ReinikainenCainc Caerdydd y Sefydliad Data Agored, ac fe fydd Helen Wilkinson o Adnoddau Naturiol Cymru yn rhannu gwybodaeth ymarferol o’i Phorth Lle.

Bydd y Hangout yn gyfranogol iawn, felly rydyn ni rili eisiau derbyn eich cwestiynau cyn, ac yn ystod, y drafodaeth. Ac os ydych chi eisoes yn gwneud defnydd da o Ddata Agored, hoffwn glywed sut mae’n eich helpu chi i rymuso pobl, gwella gwasanaethau a gwneud cymunedau’n llefydd gwell i fyw.