Tag Archives: craffu

Sut wnaeth Cyngor Abertawe cynnal ymchwiliad craffu i’w diwylliant

Logo digwyddiad Dyfodol Llywodraethu: Gwneud penderfyniadau effeithiol ar gyfer y genhedlaeth bresennol a chenedlaethau'r dyfodol

Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn meddwl bod rhaid i fudiadau i wneud lot mwy nag newid elfennau o wasanaethau, rhaid cael newid diwylliannol ehangach. Yn y blogbost yma mae Dyfrig Williams yn edrych ar beth allwn ni ddysgu o Ymchwiliad Craffu Diwylliant Corfforaethol Dinas a Sir Abertawe.

Mae diwylliant yn un o’r pynciau mawr yna sy’n anodd mynd i’r afael â. Pan mae yna broblem ddiwylliannol, does yna ddim ateb cyflym, a does ‘na ddim un newid bach sy’n arwain at newid awtomatig yng ngwaith mudiad.

Yr ochr dda o hwn yw bod mudiadau yn tueddu i fynd y tu hwnt i ymatebion sy’n ticio blychau er mwyn cael newid gwirioneddol a pharhaus. Yr ochr gwael yw bod newid diwylliannol yn gallu cael ei gweld fel rhywbeth sy’n rhy anodd, felly nad yw’r gwaith yn cael ei wneud o gwbl. Mae’r broblem yn rhy fawr.

Felly pan glywais am Ymchwiliad Craffu Dinas a Sir Abertawe i’w Diwylliant Corfforaethol, roedd gen i ddiddordeb yn syth.

Felly pam wnaethon nhw sefydlu’r ymchwiliad?

Dyma’r cymhelliant yn ôl y Cynghorydd Andrew Jones, Cynullydd y Panel Ymchwiliad Craffu ar Ddiwylliant Corfforaethol:

‘Dewiswyd y pwnc oherwydd, fel Cyngor, mae ein diwylliant corfforaethol yn sail i bopeth a wnawn, o sut rydym yn ymgysylltu â’n dinasyddion a darparu gwasanaethau i sut yr ydym yn trin ein staff a thyfu a datblygu fel sefydliad. Mae’r heriau a wynebir o ganlyniad i ostyngiadau yng nghyllidebau cynghorau yn fygythiad i’r syniad o ddiwylliant ar y cyd. Felly mae gennym ni fel Cynghorwyr, Rheolwyr a Staff, cyfrifoldeb i ymateb i’r heriau hyn trwy ddatblygu diwylliant sy’n gallu sicrhau bod dinasyddion Abertawe yn parhau i dderbyn y gwasanaethau gorau posibl o’r Cyngor.’

Sicrhau bod pethau’n iawn o’r dechrau

Felly, beth allwn ni ddysgu o’r camau rhagweithiol mae’r cyngor wedi cymryd i nodi ffyrdd o wella’u diwylliant?

Pan wnes i siarad â Michelle Roberts o Dîm Craffu Dinas a Sir Abertawe, pwysleisiodd hi’r pwysigrwydd o gael y cyfyngiadau iawn am yr ymchwiliad o’r dechrau er mwyn sicrhau eich bod chi’n canolbwyntio ar y meysydd cywir. Rhesymeg yr adolygiad oedd:

  • Bod gan y cyngor y diwylliant corfforaethol cywir i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n wynebu
  • Bod nhw’n creu diwylliant sy’n helpu i droi’r ddinas o gwmpas
  • Bod diwylliant staff yn un sy’n grymuso ac annog cyfrifoldeb personol, arloesi a chydweithredu

Mae’n wych i weld sut mae’r cyngor wedi sicrhau bod yr ymchwiliad yn cael effaith barhaus drwy ei gysylltu i waith Leanne Cutts, ei Chydlynydd Arloesi. Maen nhw wedi ffocysu ar y nodau tymor hir, fel mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn mynnu, ond hefyd wedi canfod enillion cyflym ac amcanion tymor canolig.

Mae yna rhai cynigion trawiadol sy’n canolbwyntio ar y bobl sy’n gweithio yn y sefydliad. Mae’r rhain ynghylch sut maen nhw’n ymdrin ag oes cyfan bobl yn y mudiad, o sesiynau sefydlu corfforaethol, prif ffrydio arloesi trwy arfarniadau, a datblygu sgiliau personol er mwyn osgoi’r angen i brynu arbenigedd i mewn i’r cyngor.

Methiant

Rydym wedi gwneud cryn dipyn o waith ar fethiant dros y blynyddoedd diwethaf drwy ein Rheolwr Chris Bolton. Mae’r gwaith hwn wedi bod yn sylfaen i’r wybodaeth rydym yn rhannu a’n ffocws ar welliant. Felly mae’n wych gweld bod y cyngor yn edrych ar sut y gallant symud o ddiwylliant o fwrw bai, wrth gydnabod y materion allanol sy’n ei gwneud yn anodd (rydw i wedi blogio o’r blaen ar amgylcheddau cymhleth a methu). Os ydym yn mynd i gwrdd â disgwyliadau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol, mae’n rhaid ein bod ni’n gallu cymryd risgiau a reolir yn dda ac adeiladu ar wersi o fethiant, fel mae Huw Vaughan Thomas, Archwilydd Cyffredinol Cymru, yn trafod yn y fideo isod.

Ble i ddechrau?

Os ydych chi eisiau archwilio diwylliant eich mudiad, mae’n werth cael cipolwg ar Ddull Mapio Diwylliant sydd wedi cael ei ddatblygu gan Dave Gray. Mae’r Satori Lab wedi bod yn defnyddio hwn yn eu gwaith. Mae’r sbardunau diwylliant sy’n cael eu nodi (a hefyd y rhai sydd ddim) sy’n ddefnyddiol iawn o ran meddwl am beth sydd tu ôl i ymddygiad staff a gwasanaethau cyhoeddus.

Mae Swyddfa Archwilio Cymru yn gweithio ar ein dull o archwilio fel bod e’n cwrdd ag anghenion Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Mae gofynion y ddeddf yn golygu bod rhaid i ni a gwasanaethau cyhoeddus newid. Os bydd mudiadau yn ceisio cyflawni’r saith gôl lles trwy’r pum ffordd o weithio heb newid beth maen nhw’n wneud, maen nhw’n debygol o fethu.

Mae’r ddeddf yn rhoi cyfle i wneud pethau ychydig yn wahanol yng Nghymru. Mewn cyfnod o lymder, ni allwn gyflawni dyheadau’r ddeddf wrth addasu’r hyn rydyn ni’n gwneud ar hyn o bryd. Rhaid i ni gael newid diwylliant gyfan gwbl er mwyn i bobl Cymru cael y gwasanaethau cyhoeddus y maen nhw’n haeddu.

Sut mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn mynd ati i graffu

Craffu

Y tro cyntaf imi ddod yn ymwybodol o waith Cynulliad Cenedlaethol Cymru mewn perthynas â chynnwys y cyhoedd mewn gwaith craffu oedd yn ystod y gynhadledd Graffu a gynhaliwyd yn 2013. Gan fy mod wedi gweithio ym maes cyfranogiad y cyhoedd am ychydig flynyddoedd cyn ymuno â Swyddfa Archwilio Cymru, fe wnaeth ei ddulliau gweithredu ddenu fy sylw. Gwnaeth natur ymarferol ei becyn cymorth ar gyfer ymgysylltiad cyhoeddus gryn argraff arnaf, ac wrth imi glywed rhagor am ei waith, roeddwn yn fwy awyddus i ddysgu.

O glywed am ei ddefnydd o Google Hangouts mewn sgwrs am graffu ar Twitter, i drafod democratiaeth ar-lein ar GovCamp Cymru, roedd yn amlwg ei fod yn gwneud llawer o waith diddorol. Roedd yn wych derbyn gwahoddiad i ymweld â’r Cynulliad a chlywed mwy am yr hyn y maent yn ei wneud.

Yr hyn a grëodd argraff wirioneddol arnaf oedd y ffocws ar y ffordd orau o gynnwys pobl. Yn hytrach na dechrau gyda’r dull y byddai’n hoffi ei ddefnyddio, mae’r Cynulliad yn dechrau drwy ystyried sut y byddai pobl eisiau cyfrannu. Yn ddiweddar cynhaliodd ei Bwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol ymchwiliad i sut roedd Llywodraeth Cymru wedi gweithredu ei gynllun cyflawni ar gyfer canser, lle bu’n gweithio gyda MacMillan cyn penderfynu cynnal sesiynau allgymorth ledled Cymru, gyda chynrychiolydd o bob sesiwn yn mynychu cyfarfod Cymru gyfan.

Nid yw’r ffocws ar sut yr hoffai pobl gyfrannu yn gorffen yn y fan honno ychwaith, gan ei fod yn rhoi adborth i gyfranogwyr mewn amrywiaeth o ffyrdd, yn dibynnu ar sut mae pobl wedi cyfrannu at y broses. Gan fy mod wedi bod yn rhan o sawl ymgynghoriad lle nad oeddwn yn clywed mwy am y peth, roedd yn braf gweld ymdrech y Cynulliad wrth ganolbwyntio ar yr agwedd hon. Roedd ei ddefnydd o adborth fideo yn arbennig o drawiadol, ac mae’r enghraifft isod o’i ymchwiliad i ailgylchu yn enghraifft dda iawn.

O ran diwylliant, mae’n fater o arwain o’r brig. Gwnaed y penderfyniad i gynnwys pobl gan Aelodau’r Cynulliad, ac mae hyn wedi creu’r disgwyliad i gynnwys y cyhoedd yn ehangach yn y broses graffu. Mae’r disgwyliad hwn yn golygu bod cynnwys y cyhoedd a grwpiau sydd â diddordeb yn cael ei gynllunio fel rhan o’r broses o’r cychwyn cyntaf.

Mae’r Aelodau yn rhan weithgar o’r broses o gynnwys y cyhoedd hefyd, gydag Aelod o’r Cynulliad yn cymryd rhan yn y grwpiau ffocws a’r digwyddiadau a gynhelir ganddynt. Mae staff y Cynulliad yn cymryd nodiadau, ac yna mae’r Aelod yn bwydo’r sylwadau i weddill y pwyllgor yn ystod cyfarfod adborth. Mae penderfynu pa ddull ymgysylltu i’w ddefnyddio yn dibynnu ar bwy mae’r aelodau eisiau clywed ganddynt, pa ddulliau y mae’r bobl hynny’n fwyaf cartrefol yn eu defnyddio, yr adnoddau sydd ar gael ac argaeledd Aelodau’r Cynulliad. Bydd y dull gweithredu yn amrywio o un ymchwiliad i’r llall oherwydd bydd pob un ohonynt yn wahanol.

Gan fod gwasanaethau cyhoeddus dan bwysau yn yr hinsawdd ariannol sydd ohoni, gall y broses graffu ychwanegu gwerth gwirioneddol drwy amlygu dulliau gweithredu gwahanol ar gyfer materion y mae pobl yng Nghymru yn eu hwynebu. A thrwy gynnwys y cyhoedd yn y broses hon, gallwn hefyd sicrhau’n well bod gwasanaethau cyhoeddus yn fwy effeithlon ac yn diwallu anghenion pobl yn well.

Dyfrig

#scrusm – rhannu arferion craffu ar-lein

 

Craffu

Cawsom adborth gwych ar Gynhadledd Goleuni ar Graffu llynedd. Cafodd y digwyddiad ei gynnal ar y cyd gyda’r Ganolfan Craffu Cyhoeddus, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, Llywodraeth Cymru ac Ysgol Fusnes Caerdydd, a rhan fawr o’i lwyddiant oedd y rhwydweithio. Roedd gan y Cynghorwyr, Swyddogion a mudiadau ehangach bob cyfle i rannu materion, ond hefyd arfer da yn eu hardal.

Yn anffodus, mae cael pobl at ei gilydd o bob cwr o Gymru (a thu hwnt) yn fusnes drud. Felly rydyn ni’n chwilio i barhau’r rhwydweithio a’r casglu gwybodaeth drwy fynd ar-lein.

#scrusm

Ar 6:30pm ar ddydd Mawrth 16 Medi fe fyddwn yn cymryd rhan mewn sgwrs Twitter ar graffu sy’n cael ei hwyluso gan Dave McKenna o Ddinas a Sir Abertawe. Gallwch gymryd rhan yn y sgwrs hon drwy ddefnyddio’r hashnod #scrusm, lle bydd y drafodaeth yn edrych ar gael y cyhoedd i gymryd rhan mewn craffu.

Cynhaliodd Virginia Hawkins a Kevin Davies o Gynulliad Cenedlaethol Cymru weithdy ar y pwnc yn nigwyddiad llynedd, lle wnaethon nhw rannu eu pecyn cymorth ar gynnwys y gymuned. Yn y sgwrs yma rydyn ni’n edrych i glywed am unrhyw ddulliau neu adnoddau mae Cynghorwyr neu Swyddogion yn defnyddio, unrhyw faterion maen nhw’n wynebu a phethau da maen nhw’n gwneud.

Ni’n cydnabod bod pawb ddim ar Twitter, felly byddwn yn cynhyrchu Storify i ddal y trydar fel bod pawb yn cael y cyfle i weld beth ddigwyddodd, yn union fel rydyn ni’n gwneud yn ein digwyddiadau.

Os dydych chi ddim ar Twitter eto, ond da chi’n meddwl hoffech chi gymryd rhan, mae yna ganllawiau defnyddiol ar-lein fel yr un yma gan Mashable ac mae yna fideos sy’n esbonio mwy fel yr un isod gan Hootsuite. Mae yna hefyd rhai adnoddau am sgyrsiau Twitter a all eich helpu i fynd i’r afael â sgwrs.

Felly, os ydych chi eisiau dysgu mwy am sut mae mudiadau eraill yn mynd ati i graffu, neu os hoffech chi rannu eich profiadau, byddai fe’n grêt i gael eich mewnbwn yn y sgwrs. Trwy helpu ein gilydd i osgoi beth sydd ddim yn gweithio a trwy rhannu beth sy’n effeithiol, gallwn ni gyd chwarae rhan i wella gwasanaethau cyhoeddus.

Dyfrig

Craffu ariannol mewn cyfnod heriol

Craffu

Mae’r naw mis ers Seminar Dysgu a Rennir Goleuni ar Graffu wedi hedfan heibio, ac mae lot wedi digwydd ers hynny. O Ddigwyddiad Her Gwent, a wnaeth cynnwys Peter Watkin Jones (uchafbwynt y gynhadledd craffu i lot o bobl), i ScrutinyCamp, yr anghynhadledd i weithwyr craffu proffesiynol a chynghorwyr.

Rydyn ni hyd yn oed wedi cael canllaw ar graffu ariannol mewn cyfnod heriol gan y Ganolfan Craffu Cyhoeddus, a gefnogwyd gan Grant Thornton. Mae Disgwyliadau Uwch: Craffu ariannol mewn cyfnod heriol yn rhoi cyngor ar sut gall craffu wella’r ffyrdd mae cynghorau yn rheoli eu harian a gosod eu cyllidebau.

Disgwyliadau Uwch

Mae’r canllaw yn ddefnyddiol iawn gan ei fod e’n edrych ar beth allai’r dyfodol edrych fel i gynghorau Cymreig. Mae fe hefyd yn cynnwys adnoddau defnyddiol i wella’r ffyrdd mae mudiadau’n gweithio. Er enghraifft, sut i wella cyfranogiad dinasyddion drwy weithio i’r Egwyddorion Cenedlaethol ar gyfer Ymgysylltu â’r Cyhoedd yng Nghymru.

Gan fod ni’n gweithio i rannu arfer da, cawsom ein taro gan yr astudiaethau achos. Mae ‘na lot o enghreifftiau o waith da o fewn y canllaw. Mae’r rhain yn cynnwys sut wnaeth Cyngor Sir Swydd Buckingham cwestiynu tystion yn effeithiol (gallwch wylio trafodaeth y pwyllgor ar ymateb y cabinet i argymhellion craffu’r cyllideb), a sut wnaeth Cyngor Caerdydd asesu eu hanghenion hyfforddi. Mae’r arolwg o’r asesiad ar gael fel atodiad defnyddiol yn y ddogfen.

Mae’r canllaw hwn yn un o nifer o adnoddau defnyddiol rydyn ni wedi ychwanegu i’n bwrdd Pinterest ers digwyddiad Goleuni ar Graffu. Byddwn yn ychwanegu ato rhain wrth i ni ddod ar draws enghreifftiau pellach. Pa adnoddau craffu da chi’n ffeindio’n ddefnyddiol? Cysylltwch â ni os ydym wedi anghofio am rywbeth, carwn ni rhannu nhw ymhellach.

Dyfrig

Arfer Da mewn Newid yn y Gweithlu – canllaw gan Audit Scotland

Audit Scotland's Public Sector Workforce good practice guide

Canllaw arfer da Audit Scotland ar y weithlu cyhoeddus

Cyhoeddodd Archwilydd Cyffredinol Cymru yr astudiaeth gwella Craffu Da? Cwestiwn da! ddoe. Meddyliom ni y byddai hyn yn gyfle gwych i rannu canllaw arfer da yr ydym yn hoffi o Audit Scotland ar gynllunio’r gweithlu – a anelir yn benodol at y rhai sy’n ymwneud â chraffu rhaglenni newid gweithlu.

Mae craffu yn chwarae rôl bwysig wrth helpu gwasanaethau cyhoeddus i wella yn ystod cyfnod ariannol heriol. Mae hyn yn cynnwys craffu a herio cynlluniau gweithlu a rhaglenni newid gweithlu. Yn benodol, gall craffu effeithiol gefnogi penderfyniadau da wrth ddyrannu adnoddau a darparu cyfeiriad strategol ar gynllunio’r gweithlu. Yn anffodus, fel mae canllaw Audit Scotland yn esbonio, “mae hyn yn arbennig o berthnasol i benderfyniadau i leihau gweithluoedd; heb gynllunio gofalus gall gostyngiadau gweithlu arwain at golli sgiliau hanfodol; gostyngiadau yn ansawdd y gwasanaeth; a mwy o bwysau ar, a diffyg cymhelliant ymysg, staff sydd ar ôl.” Felly, mae cael pethau’n iawn yn bwysig a mae chraffu da yn chwarae rôl bwysig yn hyn.

Wrth gwrs, gall cyfansoddiad sefydliadau yn y sector cyhoeddus o fewn a rhwng Cymru a’r Alban fod yn sylweddol wahanol. Gallai sefydliadau cymryd ystyriaethau arfer da craidd gan y canllaw hwn ac yna addasu’r rhain i ddiwallu eu hanghenion a risgiau ei hun.

Mae dogfen Audit Scotland yn rhoi arweiniad ar sut mae arfer da yn edrych yn mhob cam o gynllunio gweithlu:

  • datblygu’r cynllun gweithlu;
  • dewis gwahanol ddulliau o reoli niferoedd y gweithlu a chostau;
  • gweithredu newid yn y gweithlu (gan gynnwys pennu cyfrifoldeb ac adolygu); a
  • chraffu cynlluniau gweithlu a rhaglenni newid.

Mae’r rhain yn cynnwys rhai camau allweddol defnyddiol i’w dilyn, egwyddorion llywodraethu da mewn cynlluniau ymadael yn gynnar ac astudiaethau achos gan Cyngor Midlothian a’r GIG Lanarkshire.

Yn arbennig o ddiddordeb i ni, gan ystyried cyhoeddiad yr astudiaeth gwella Craffu Da? Cwestiwn da!, yw’r pwyslais y mae’r canllaw yn rhoi ar arfer da wrth graffu cynllunio gweithlu. Mae Rhan 2 o’r ddogfen yn cynnwys rhestr ddefnyddiol o gwestiynau sy’n seiliedig ar arfer da i helpu “hyrwyddo adolygu a myfyrio a, lle bo angen, darparu sail ar gyfer gwelliant”. Mae hyn yn ategu’n glws ‘Canlyniadau a nodweddion ar gyfer trosolwg a chraffu effeithiol llywodraeth leol effeithiol’ Rhwydwaith Swyddogion Craffu Cymru, yn atodiad 2 o’r adroddiad Craffu Da? Cwestiwn da!

Dyma rhai esiamplau o’r cwestiynau:

  • A yw’r cynllun gweithlu yn cefnogi rhaglenni newid busnes? A yw’r cynllun gweithlu yn cysylltu ag amcanion corfforaethol y sefydliad?
  • A yw fforddiadwyedd bob dull wedi ei brofi? A yw’n glir sut y bydd y dull hwn yn helpu’r sefydliad i wneud y newidiadau y mae angen iddo ei wneud?
  • Ydy hi’n amlwg pwy sydd â chyfrifoldeb cyffredinol am sicrhau bod pob rhaglen newid gweithlu yn cael ei ddarparu ar amser ac yn unol â chynllunio?
  • A oes systemau addas wedi’u gosod i ddarparu sicrwydd i’r bwrdd ac aelodau etholedig ar gydraddoldeb ac amrywiaeth; effeithiau ar gwasanaeth, perfformiad a chynhyrchiant; a lles staff?

Felly, meddyliom ni roedd hi’n werth rhannu canllaw arfer da yma i helpu’r rhai sy’n ymwneud â chynllunio gweithlu a chraffu.

Mae yna dipyn o lefydd eraill i edrych os hoffech ragor o wybodaeth am gynllunio gweithlu neu graffu:

Rôl Graffu y Cynghorydd Rhwydwaith

CraffuTuag at ddiwedd blwyddyn ddiwethaf mi wnes i redeg un neu ddau o sesiynau Rhwydwaith Cynghorydd mewn cynhadledd Craffu wych a gafodd ei drefnu’n dda yng Nghymru. Un o’r pethau sy’n creu argraff arnaf i pan rwy’n ymweld â Chymru yw’r ymrwymiad gwirioneddol tuag at ddysgu amdano a ffeindio arfer da o fewn llywodraeth genedlaethol a lleol. Un o’r ffyrdd mae’r gynhadledd hon yn gwneud hyn yw trwy ofyn i bob un o’r hwyluswyr i gyfrannu blogbost dilynol. Dyma, yn hwyr braidd, fy ymdrech i.

Yn fy marn i o leiaf, y peth cyntaf i nodi yw’r cyswllt cryf sydd rhwng y meddylfryd y tu ôl i’r Cynghorydd Rhwydwaith a’r cyfleoedd mae’r swyddogaeth graffu yn cynnig i ffeindio ffyrdd o wneud pethau’n wahanol. Mae hyn yn hyd yn oed yn fwy gwir yng Nghymru, lle mae Deddf Llywodraeth Leol (Cymru) 2011 wedi agor i fyny sut gallwch gyrchu’r swyddogaeth craffu o fewn llywodraeth leol. Fel canlyniad, mae llawer o waith yn cael ei wneud yng Nghymru i archwilio ffyrdd y gallwn gynnwys y cyhoedd yn well yn y broses o atebolrwydd.

Yr hyn rwy’n gwerthfawrogi am y gynhadledd – ac sydd wedi aros gyda mi – oedd y pwyslais ar yr angen i greu diwylliant o atebolrwydd. Un o’r sesiynau mwyaf pwerus i mi oedd Ymchwiliad Cyhoeddus Ymddiriedolaeth Sefydledig GIG Ganol Swydd Stafford, gan fod cymaint o’r methiannau yn dod lawr i ymddygiad sefydliadol yn hytrach na jyst y broses neu ddata.

Bwriad y Cynghorydd Rhwydwaith yw ffeindio ffyrdd o newid ymddygiad a rhoi safbwyntiau ymarferol i gyfranogwyr. Man cychwyn y rhaglen yw’r angen am gynrychiolwyr sy’n rhwydweithiol, agored, cyd-gynhyrchiol ac sy’n frodorol yn ddigidol. Mae’r rhain yn cael ei gyflwyno yn bwrpasol fel ymddygiadau yn hytrach na rhestr wirio o sgiliau technegol. Os ydyn ni’n rhoi’r un agweddau diwylliannol i’r broses ddemocrataidd, yna mae’n amlwg bod rhain yn ffitio’n dda gyda’r cyfle yma i gynnig ymgysylltiad trwy’r broses o graffu i’r cyhoedd. Dychmygwch broses graffu sy’n wirioneddol agored, sy’n bodoli fel rhan o rwydwaith o sgyrsiau a chyfranogiad, ac sy’n gwneud synnwyr i gymdeithas sy’n fwyfwy digidol a rhwydweithiol.

Mae Cymru eisoes yn rhwydweithio’n dda iawn, ac er fydd adroddiad Williams a’r ad-drefniad sy’n dilyn yn amharu ar natur y rhwydweithiau hynny, nid yw’n mynd i newid y ffaith yma. Oherwydd hyn rwyn credu ei fod yn le ddelfrydol i ni ystyried beth all digwydd os ydyn ni’n cael màs critigol o gynghorwyr rhwydwaith, a lle gallwn ddechrau gofyn cwestiynau am beth gall democratiaeth rwydwaith edrych fel. Mae Cymru’n arbrofi gyda’r ffordd mae’n gwneud penderfyniadau, y ffordd mae llywodraeth yn gweithio gyda’r cyhoedd, ac mewn ffordd real iawn y ffordd y mae’n trefnu isadeiledd llywodraeth – beth am feddwl am sut y gallem gynllunio system ddemocrataidd ar gyfer y gymdeithas rhwydwaith?

Cynulliad Cenedlaethol Cymru – Llawlyfr Ymgysylltu â’r Cyhoedd

Craffu

Mae’n deg dweud i Virginia a minnau dreulio llawer o amser yn trafod y ffordd y byddem yn rhedeg ein gweithdy, a gallem yn hawdd fod wedi meddwl am ddigon i lenwi diwrnod, felly roedd cyfyngu hyd y gweithdy i awr yn dipyn o her.

Penderfynwyd y dylai’r gweithdai ganolbwyntio ar yr egwyddor o gymryd rhan yn y gwaith craffu, ac ar rannu rhai o’n profiadau gyda’r gynulleidfa. Roeddem yn teimlo hefyd ei bod yn bwysig iawn i bobl gael cyfle i rannu syniadau â’i gilydd yn y gweithdy. Gwnaethom gytuno y dylai ein gweithdai gael eu gweld fel man cychwyn, ac y byddai’r blog hwn yn ffordd dda o lenwi’r bylchau, felly bant â’r cart…

Beth a wnaethom ar y dydd?

Dechreuodd Virginia a mi drwy roi’r cyd-destun i’r hyn y mae’r Cynulliad yn ei wneud o ran craffu, a beth yn union yr ydym yn ei graffu. Un o brif swyddogaethau’r Cynulliad Cenedlaethol yw craffu ar waith Llywodraeth Cymru, gan graffu ar y ddeddfwriaeth a gynigir ganddi, ar y polisïau a bennir ganddi ac ar yr arian sy’n cael ei wario. Buom yn siarad am sut y mae ehangu cyfranogaeth yn y gwaith craffu yn flaenoriaeth i’r Cynulliad. Mae ‘ymgysylltu â phobl Cymru’ yn un o’n blaenoriaethau corfforaethol, ac mae ‘cynyddu’r graddau y mae pobl yng Nghymru, gan gynnwys pobl ifanc, yn ymwneud â gwaith y Cynulliad’ hefyd yn flaenoriaeth gorfforaethol. Felly, dylai pawb sy’n gweithio yn y Cynulliad Cenedlaethol wybod pa mor bwysig a sylfaenol yw’r elfennau hyn yn ein gwaith bob dydd.

Aethom yn ein blaen i sôn am y ffyrdd o graffu sydd gennym, gan gynnwys sesiynau tystiolaeth ffurfiol y Pwyllgorau a dadleuon yn Siambr y Senedd. Soniasom yn fyr am ffyrdd mwy creadigol o gael pobl i gyfrannu, megis gwahodd pobl i ddefnyddio hashnodau Twitter ar gyfer cwestiynau, cynhyrchu pecynnau fideo, a chynnal digwyddiadau, gwe-sgyrsiau, ac arolygon ar-lein a’u tebyg. Ni waeth pa waith ymgynghori a wnawn o ran craffu, mae cynllunio’n elfen gyffredin, a gwnaethom rannu gyda’r gynulleidfa rai o’r prif bethau i’w hystyried ar gyfer craffu yn y Cynulliad.

National Assembly for Wales / Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Gallwch weld y cyflwyniad a ddefnyddiwyd gennym ar y dydd yma.

Ar ôl y cyflwyniad, ffurfiwyd pum grŵp ffocws. Gofynnwyd i dri grŵp ystyried y manteision o gymryd rhan ar raddfa ehangach yn y gwaith craffu, a gofynnwyd i’r ddau arall ystyried pa bethau a allai rwystro hynny rhag digwydd. Cafwyd llawer o syniadau diddorol o’r trafodaethau hyn, a gellir eu gweld yma.

Ar y diwedd, gofynnwyd i bobl gynnig un peth y byddent yn ei wneud yn wahanol o ganlyniad i’r gweithdy hwn. Dyma rai o’r ymrwymiadau:

“Byddwn yn chwilio am ymrwymiad ehangach yn y Cyngor ac yn ‘benthyg’ adnoddau o dimau eraill yn amlach”

“Llais y bobl – mynd i’r gymuned i glywed barn pobl”

“Rhoi adborth i’r rhai sy’n cymryd rhan”

Beth nesaf? Rydym i gyd wedi rhannu arfer gorau. Rydym yn gwybod ychydig mwy am yr hyn y mae eraill yn ei wneud i annog cymryd rhan yn y broses graffu, ac mae gennym restr o fanteision, rhwystrau, syniadau am sut y gall pethau gael eu gwneud yn y dyfodol, a hyd yn oed ymrwymiadau gan bobl y byddant yn gwneud pethau’n wahanol.

Drwy ddefnyddio #scrutiny13, cefais ddau ymateb pan ofynnais beth oedd cyfranogwyr am i’r blog gynorthwyo ag ef:

  • Addasu dulliau gweithio
  • Pwy i’w gynnwys a sut i adnabod ‘cynulleidfaoedd’

Mae addasu dulliau yn rhywbeth a grybwyllwyd gennyf yn gryno yn y cyflwyniad. Rydym wedi canfod ei bod yn well gan wahanol gynulleidfaoedd ddulliau gwahanol, ac nid yw pob dull yn addas at bob pwnc. Mae teilwra eich dull o weithredu yn hanfodol. Gan nad yw’r tîm yr wyf i’n ei reoli yn gweithio gydag un math o gynulleidfa yn unig, mae’n hanfodol ein bod yn ceisio cyngor ac arweiniad gan y rhai sydd yn gweithio gydag un gynulleidfa yn unig.  Lawer gwaith, mae’r arbenigedd hwn i’w gael mewn awdurdodau lleol, neu mewn sefydliadau a grwpiau cynrychiadol. Maent yn fan cychwyn gwych ar gyfer profi eich syniadau am ddulliau ymgysylltu, a hefyd ar gyfer cynnal arolygon ac ati ar ffurf cynllun peilot, i sicrhau bod yr iaith a ddefnyddir yn briodol, a bod y cwestiynau yr ydym yn eu gofyn yn berthnasol.

Mae’r trafodaethau cychwynnol hyn yn ein gwneud yn ymwybodol o faterion y mae angen eu hystyried wrth gynllunio’r gwaith hwn, fel y pethau a ganlyn:

  • Ymgysylltu â Sipsiwn a Theithwyr. Maent yn debygol o fod â lefelau isel o ran llythrennedd, felly ni ddylai’r dulliau a ddefnyddir ddibynnu ar ddarllen ymlaen llaw gan y cyfranogwyr
  • Ymgynghori ar bynciau sensitif. Golyga hyn y byddwch efallai am ddefnyddio senarios bach gyda’r grwpiau ffocws (hynny yw, creu senario a gofyn i bobl wneud sylwadau amdano yn hytrach na gofyn iddynt gyfeirio at amgylchiadau personol na fyddant yn gysurus yn eu trafod efallai).
  • Ymgysylltu â busnesau bach a chanolig eu maint; mae’n bosibl na fydd ganddynt lawer o amser, sy’n golygu ei bod yn anodd eu cael i deithio i ddigwyddiad ar adeg benodol.

Rwyf yn argymell hyn yn gryf fel rhan o’r broses gynllunio. Unwaith y byddwch wedi pennu eich amcanion a nodi pwy yr ydych am ei gynnwys yn y gwaith craffu, siaradwch â phobl sy’n gweithio gyda’r gynulleidfa bob dydd fel y gallwch ddysgu o’u profiadau ac fel y gallant eich rhoi chi ar ben ffordd.

Mae nodi eich ‘cynulleidfaoedd’ yn dibynnu’n helaeth ar bwnc eich prosiect craffu. Yng nghyd-destun y Cynulliad, rydym yn adnabod y rhai y mae polisi, gwariant neu ddeddfwriaeth yn effeithio arnynt ac yn eu rhannu’n ddwy garfan: y rhai yr ydym yn disgwyl clywed ganddynt, a’r rhai nad ydym yn disgwyl clywed ganddynt. Ar yr ail garfan yr ydym ni’n canolbwyntio,  yn enwedig os ydynt yn llai abl i gysylltu â ni. Gan ddibynnu ar y grwpiau yr ydych wedi eu nodi, efallai y bydd angen i chi ddefnyddio amrywiaeth o ddulliau.

Y gwir amdani yw bod angen adnoddau i ddenu mwy o bobl i gymryd rhan yn y broses graffu—pobl, arbenigedd a chyfleusterau—ond efallai nid cymaint ag y byddech yn ei feddwl.

Efallai y gallech ddechrau trwy edrych ar y tasgau y mae’r bobl sy’n ymwneud â’r gwaith craffu yn eich sefydliadau yn ymgymryd â hwy a’u hadolygu, gan weld a ellir rhoi tasgau eraill yn eu lle a all arwain at gynnwys y cyhoedd yn ehangach yn eich prosiect craffu.

Rwyf wedi cynnwys fersiwn PDF o’n pecyn cymorth ymgysylltu yn y blog hwn. Dyma’r tro cyntaf i ni ei gyhoeddi y tu allan i’r sefydliad—fe ddechreuodd fel adnodd ar-lein i staff, ac mae’n cael ei ddefnyddio hyd heddiw. Mae’n cael ei ddiweddaru bob wythnos (byddwn yn diweddaru’r fersiwn PDF o dro i dro yn ogystal). Mae’r dulliau yn y pecyn cymorth yn amrywio’n fawr; mae rhai yn defnyddio llawer o adnoddau, ac mae eraill yn defnyddio fawr ddim (er enghraifft, mae gwe-sgyrsiau’n costio’r nesaf peth i ddim, a gellir eu trefnu mewn byr o dro unwaith y mae’r cyfrifon wedi cael eu creu).

Mae’n bwysig nodi mai pethau sy’n gweithio i ni yw’r rhain. Efallai na fydd rhai o’r dulliau hyn yn briodol nac yn realistig ar gyfer eich sefydliad neu’ch prosiect chi, ond byddwn yn eich annog, serch hynny, i edrych drwy’r pecyn i weld beth a allai weithio i chi.

Craffu tu hwnt i ffiniau

Craffu

Dim jyst mewn Llywodraeth Leol ffeindiwch graffu. Mae’n cymryd sawl ffurf ar draws y sector cyhoeddus yn y Deyrnas Unedig, a gallwch roi’r un egwyddorion craffu ar waith yn unrhyw sector.

Canolbwyntiodd cynhadledd Goleuni ar Graffu ar lywodraeth leol, ond serch hynny prif siaradwr y prynhawn oedd Peter Watkin Jones o Eversheds, ac fe wnaeth cyflwyno ei sylwadau ar Ymholiad Canol Swydd Stafford.

Roedd y negeseuon yn berthnasol i’r sector cyhoeddus gyfan. Roedd Peter yn ddigon caredig i ganiatáu i ni ei gyfweld ar ôl ei gyflwyniad hynod lwyddiannus er mwyn i ni amlygu’r pwyntiau allweddol. Mae dwsinau o fudiadau wedi gofyn am gopi o’r fideo er mwyn ei rannu gyda’u Pwyllgorau Archwilio, cydweithwyr Craffu ac Aelodau yn gyffredinol.

Roedd y diddordeb dros Gyfryngau Cymdeithasol ar ei anterth yn ystod cyflwyniad Peter, a dyma rhai o’r trydar gan gynrychiolwyr wrth iddynt rannu beth roedden nhw’n cymryd o’r cyflwyniad .

Peter Watkin Jones

Peter Watkin Jones

Dyma ‘r ddolen at ei bwyntiau allweddol.

Y Flwyddyn y daeth Craffu yn gymdeithasol – Ymgyrch Cyfryngau Cymdeithasol y Gynhadledd Craffu – Alan Morris

Craffu

Ym mis Mehefin 2013, lansiwyd y gynhadledd ‘Goleuni ar Graffu’.  Os ydw i’n onest, doeddwn i ddim wedi meddwl rhyw lawer am y cyfryngau cymdeithasol fel modd o rannu gwybodaeth am y gynhadledd. Cefais fy annog gan dîm @GoodPracticeWAO (ar ran Partneriaid y Gynhadledd) i gefnogi’r defnydd o gyfryngau cymdeithasol fel modd o rannu a chodi ymwybyddiaeth. Rwy’n falch i mi wrando!

Wrth i ni gynllunio’r ymgyrch cyfryngau cymdeithasol, roedden ni’n ymwybodol o’r angen i beidio â phennu gormod o amcanion, felly aethom ati i ganolbwyntio ar y canlynol:

  1. Annog defnyddio amrywiaeth o gyfryngau cymdeithasol i ennyn diddordeb cydweithwyr yn y sector cyhoeddus;
  2. Codi ymwybyddiaeth o effaith bosibl craffu trwy flog y Gyfnewidfa Arfer Da;
  3. Parhau i rannu a dysgu gyda chydweithwyr craffu.

Er mai dyma oedd ein hamcanion allweddol, roedden ni’n glir iawn nad oeddem am i gynrychiolwyr ystyried y gynhadledd fel digwyddiad ‘untro’ ar 28 Tachwedd. Yn ein barn ni, dechreuodd y gynhadledd (trwy rannu gwybodaeth) yn ystod wythnos gyntaf mis Medi, pan bostiais ein blog craffu cyntaf. Dydyn ni ddim yn rhagweld y bydd y gynhadledd yn dod i ben cyn mis Chwefror/Mawrth 2014 gan y byddwn ni’n parhau i rannu allbynnau’r gynhadledd yn wythnosol.   

Rydym wedi dysgu o brofiad blaenorol bod rhoi digon o rybudd yn hollbwysig os ydych chi am ddod â grŵp priodol o bobl ynghyd i gynhadledd, yn enwedig gan fod gan lawer o ddarpar gynrychiolwyr bwyllgorau wedi’u cynllunio o leiaf chwe mis ymlaen llaw.

Alan Morris

Fodd bynnag, pan gyhoeddwyd y gynhadledd ym mis Mehefin 2013, doedd dim modd i ni ragweld y byddai’r gynhadledd mor boblogaidd. Erbyn dechrau mis Medi, roedd y llefydd i gyd wedi’u llenwi ac roedd gennym ni restr aros. Roedd hyn hefyd yn golygu bod gennym ni bwyllgor craffu parod ar waith i gyfathrebu ag ef.

Cyn y gynhadledd, roedd ein hymgyrch cyfryngau cymdeithasol yn canolbwyntio’n bennaf ar flog wythnosol ar wasg y Gyfnewidfa Arfer Da. Aethom ati i e-bostio dolen y blog yn wythnosol a defnyddio Twitter i hyrwyddo’r blog yn ehangach trwy’r hashnod ‘#scrutiny13’. Ar ddechrau mis Tachwedd, aethom ati i drydar negeseuon dyddiol er mwyn codi ymwybyddiaeth o’r gynhadledd ac annog rhannu gwybodaeth. Ar ôl i ni bostio hanner dwsin o flogiau, aethom ati i ddefnyddio Pintrest i hyrwyddo elfennau gweledol y blogiau, a’u trydar.

Ein prif ffocws mewn perthynas â’r cyfryngau cymdeithasol ar ddiwrnod y gynhadledd oedd Twitter. Aethom ati i greu ‘Tîm Twitter’, a ddyrannwyd i weithdai a chyfarfodydd llawn penodol. Eu tasg oedd rhannu gwybodaeth â chydweithwyr na fyddent yn gallu dod i’r gynhadledd a siarad â phobl eraill a fyddai’n trydar yn y gynhadledd. Roedd pob trydar yn cynnwys yr hashnod #scrutiny13  (a gallwch gweld rhain ar Storify). Dyma oedd fy mhrofiad cyntaf o ymgyrch Twitter ‘fyw’ mewn digwyddiad. Ar ôl dechrau araf, dechreuais ymgyfarwyddo â’r gwaith o nodi a thrydar negeseuon allweddol gan siaradwyr a chynrychiolwyr.

Aethom ati hefyd i lunio amserlen ffilmio ar ddiwrnod y gynhadledd, gan roi cyfle i holl siaradwyr y gweithdai a’r cyfarfodydd llawn rannu diben eu sesiwn a’r negeseuon allweddol yr oedden nhw am eu cyfleu. O ganlyniad i hyn, ar ôl y gynhadledd aethom ati i ddatblygu cyflwyniad byr a oedd yn cyfuno prif elfennau’r digwyddiad trwy fideo, y cyfryngau cymdeithasu a sleidiau. Mae’r deunydd hwn yn darparu adnodd rhannu gwybodaeth gwerthfawr i gynrychiolwyr a chydweithwyr nad oedden nhw’n gallu dod i’r gynhadledd. Rydym wedi cynnwys dolen i becyn sleidiau y gall cynrychiolwyr eu haddasu i’w hanghenion eu hunain trwy gynnwys negeseuon allweddol a gyflëwyd iddynt yn y gynhadledd.

Byddwn yn parhau i rannu’r allbynnau trwy flog y Gyfnewidfa Arfer Da, ac yn annog cydweithwyr i’w rhannu a rhoi eu sylwadau arnynt.

Felly beth rydyn ni wedi’i ddysgu o’r ymgyrch cyfryngau cymdeithasol?

  1. Mae’r cyfryngau cymdeithasol yn gyfle da i hysbysebu digwyddiadau a rhannu gwybodaeth mewn ffordd hygyrch, rhad ac am ddim.
  2. Rydym yn dysgu mwy am gyfryngau cymdeithasol o hyd. Mae manteision yr ymgyrch i’w gweld yn glir – bob tro rydyn ni’n e-bostio blogiau i’r gymuned graffu, mae mwy o gydweithwyr yn cofrestru i dderbyn ein blogiau’n awtomatig. Mae’r un peth yn wir am nifer y cynrychiolwyr sy’n ein dilyn ni ar Twitter.
  3. Ychydig iawn o gydweithwyr sy’n gwneud sylwadau uniongyrchol ar ein blogiau; ond rydyn ni’n gwybod bod llawer o bobl yn darllen ein blogiau – mae’r ystadegau isod yn brawf o hynny. Yn ogystal, mae llawer o gydweithwyr yn cyfeirio at y blog mewn sgwrs neu e-bost. Rydym yn cydnabod bod hon yn broses hirdymor.
  4. Ar ddiwrnod y gynhadledd, aeth 82 o gynrychiolwyr ati i drydar eu sylwadau gan ddefnyddio’r hashnod #scrutiny13. Roedd y defnydd o’r hashnod yn hanfodol er mwyn i ni allu mesur effaith y cyfryngau cymdeithasol.
  5. Cyrhaeddodd eu negeseuon trydar hyd at  48,717 o bobl ledled y DU a thu hwnt.
  6. Mae’r cyfryngau cymdeithasol yn llawer mwy na chyfrwng ‘i ffwrdd â hi’. Gall negeseuon trydar gael eu harbed a’u defnyddio fel cofnod o safbwyntiau cynrychiolwyr ar y dydd.
  7. Mae terfyn 140 llythyren Twitter yn eich gorfodi chi i ganolbwyntio ar yr hyn sy’n bwysig a’i gyfleu mewn neges fer a bachog. Mae’n rhaid i mi ddweud y byddai fy hen athro Saesneg wrth ei fodd â Twitter gan ei fod yn atgyfodi’r grefft o grynhoi!
  8. Rydyn ni wedi gallu ymgysylltu â chyfranwyr craffu o bob cwr o’r DU (a thu hwnt) sydd wedi rhannu ein negeseuon ac ychwanegu at ein gwybodaeth.

Felly, oedd yr ymgyrch cyfryngau cymdeithasol yn werth yr holl ymdrech?

Oedd, yn sicr! Yn ogystal â deall sut roedd cynrychiolwyr wedi elwa ar y gynhadledd, rydyn ni wedi cyfrannu at greu pwyllgor craffu mwy hirdymor sy’n barod i rannu a dysgu gan ei gilydd. Dyna yw gwir ystyr Cymdeithasu i mi!

Alan Morris

Craffu Celtaidd – rhannu gwersi ar draws Môr Iwerddon

Craffu

Yn gyntaf, diolch i Swyddfa Archwilio Cymru am y gwahoddiad i’r seminar ‘Goleuni ar Graffu’ a’r cyfle i weld â’m llygaid fy hun y dysgu a rennir sy’n digwydd ym mhob rhan o’r sector cyhoeddus yng Nghymru.

Cychwynnais o Ddulyn gyda thri nod

  1. Dysgu mwy am y Craffu ‘ma mae pawb yng Nghymru’n canu ei glodydd!
  2. Gweld sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn mynd ati i weinyddu a chynnal seminarau dysgu a rennir.
  3. Edrych ar y posibilrwydd y gallai swyddfeydd archwilio Cymru ac Iwerddon gydweithio a rhannu gwybodaeth.

Cyn y seminar, rhaid i mi gyfaddef fy mod i’n amheus a fyddai’r trafodaethau am y swyddogaeth graffu mewn llywodraeth leol yn berthnasol i mi (nid yw awdurdodau lleol Iwerddon yn rhan o gylch gwaith ein swyddfa ac maen nhw’n cael eu harchwilio gan Wasanaeth Archwilio Llywodraeth Leol ar wahân). Fodd bynnag, sylweddolais yn un o’r gweithdai fod craffu yn ei ystyr ehangach yn rhan o unrhyw drefn lywodraethu effeithiol.

Irish Audit Office

Efallai mod i’n anghywir (nid dyma’r tro cyntaf), ond rwy’n credu mai agwedd hollbwysig ar graffu llwyddiannus yw gofyn y cwestiynau iawn i’r bobl iawn ar yr adeg iawn (a’u gofyn drosodd a throsodd nes i chi gael atebion boddhaol!). Mae’r egwyddor honno’r un mor berthnasol i’r rhai sy’n llywodraethu ysgol yn Cork neu ysbyty yn Galway, ag y mae i lywodraeth leol yng Nghymru.

O ran fy ail nod, roeddwn i’n arbennig o awyddus i weld a allai’r pum partner a oedd yn hwyluso’r seminar weithio gyda’i gilydd i gyflwyno rhaglen gydlynol. Gyda chymaint o bartïon yn cyfrannu, roedd perygl o gael negeseuon cymysg neu agenda orlawn. Yn hynny o beth, rwy’n credu bod y fformat gweithdai wedi gweithio’n dda iawn, gan roi’r cyfle i edrych ar sawl thema wahanol a rhoi’r cyfle i’r sawl a oedd yno ddewis y rhai mwyaf perthnasol i’w gwaith.

Hoffwn ddweud hefyd mai uchafbwynt y diwrnod i mi oedd cyflwyniad Peter Watkin Jones ar yr ymchwiliad cyhoeddus i Ymddiriedolaeth Sefydledig y GIG Canol Swydd Stafford. Er y gallai’r pwnc fod wedi bwrw cysgod dros y digwyddiad, llwyddodd y siaradwr i daflu goleuni ar y methiannau a welwyd a chynnig gobaith am ddyfodol gwell. Er y gwyddom i gyd pa mor bwysig yw dysgu o’n camgymeriadau a’n profiadau ni’n hunain, gall dysgu o fethiannau mewn awdurdodaethau eraill fod llawn mor werthfawr (ac yn llai poenus o lawer).

I brofi bod swyddfeydd archwilio yn gwrando ar eu cyngor nhw’u hunain, cefais gyfarfod gydag aelodau’r tîm cyfnewid arfer da drannoeth y seminar i drafod cyfleoedd i’n swyddfeydd gydweithio a rhannu dysgu yn y dyfodol.

Felly, a minnau wedi cyflawni’r tri nod (coron driphlyg, fel petai), dyma fi’n troi am adre.

I gloi, rhaid i mi ddweud fy mod wedi cael fy siomi ar yr ochr orau gan nifer y cyfraniadau Cymraeg yn y seminar a sut y cawsant eu hwyluso (heb ffws na ffwdan) gan y trefnwyr. Credaf ei bod hi’n deg dweud bod yr iaith Wyddeleg yn wynebu llawer o anawsterau tebyg, felly hwyrach bod hwn yn faes arall addas ar gyfer rhannu dysgu.

Slán agus beannacht libh go léir.

Shane Carton

Oifig ân Ard Reachtaire Cuntas agus Ciste/ Office of the Comptroller and Auditor General (Swyddfa Archwilio Genedlaethol Iwerddon)