Tag Archives: archwilydd cyffredinol cymru

Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol: cynhadledd am newid diwylliant

Beth oedd y negeseuon allweddol o’n digwyddiadau diweddar ar ddigidol? Isod mae Kelly Doonan o Gyngor Sir Dyfnaint yn adlewyrchu ar y prif bwyntiau dysgu mae hi’n cymryd i ffwrdd.

Llun o swigen siarad sy'n cysylltu pobl â chymylau, lluniau a dogfennau

Ar 13 Medi mynychais ddigwyddiad a drefnwyd gan Gyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru o’r enw Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol. Er i mi gyfeirio ato fel cynhadledd at ddibenion cyseinedd teitl yn Saesneg, seminar ydoedd mewn gwirionedd gyda gweithdai rhyngweithiol – gyda bwyd arbennig o flasus – a gafodd ei gynnal yn Stadiwm SWALEC yng nghanol Caerdydd.

Dyma fy marn am y digwyddiad a’r chwe neges allweddol a arhosodd yn y cof, sydd, fel mae’r teitl yn ei awgrymu, â dim i’w wneud â llwyfannau digidol mewn gwirionedd…

1. Mae digidol yn golygu pethau gwahanol i wahanol bobl… rhaid i ni gael dealltwriaeth glir o’r hyn mae’n ei olygu i ni

Dechreuodd y digwyddiad gydag anerchiad gan yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas. Yn ei anerchiad nododd; yn gwbl gywir: “Mae digidol yn golygu pethau gwahanol i wahanol bobl.”

Mae hyn yn wir ac rwy’n credu bod hyn yn broblem enfawr. Pan mae’n dweud bod angen dealltwriaeth glir arnom o’r hyn y mae’n ei olygu i ‘ni’ credaf fod angen un diffiniad clir arnom y mae pawb yn ei ddeall. Dyma’r unig ffordd y gallwn gael sgyrsiau cyson a gwneud penderfyniadau cyson.

Mae Cyngor Fwrdeistref Metropolitanaidd Rotherham newydd ryddhau ei strategaeth ddigidol newydd (fel PDF) sy’n egluro bod ‘llwyfannau digidol’ yn arwain taith Rotherham i fod yn awdurdod modern. Mae’n cysylltu â strategaethau llwyfannau digidol iechyd lleol, ond ymddangos nad yw’n cysylltu â newid diwylliant ehangach na strategaeth ailgynllunio gwasanaeth. A yw digidol yn golygu’r un peth i CBF Rotherham ag y mae i SAC neu i Gyngor Sir Dyfnaint? A allwn gydweithio’n effeithiol os nad oes gennym ddiffiniad cytûn?

2. Nid ystyr llwyfannau digidol yw gwneud yr un gwaith, ond yn ddigidol

Aiff Huw Vaughan Thomas ymlaen i egluro: “Nid ystyr digidol yw gwneud yr un gwaith, ond yn ddigidol.”

Sydd yn dechrau ein symud tuag at ddiffiniad o ddigidol, ac yn awgrymu ein bod yn dechrau trafod newid diwylliant a thrawsnewid gwasanaeth, ac nid creu strategaeth ddigidol newydd.

3. Mae camgymeriadau’n anochel; rhaid i ni beidio â chilio rhag hynny

Hefyd o anerchiad Huw Vaughan Thomas. Dyma un diddorol. Petai synnwyr cyffredin yn rhywbeth go iawn mae’r datganiad hwn yn teimlo fel y byddai’n enghraifft glasurol. Wrth gwrs bod pobl yn gwneud camgymeriadau; mae’n un o’r nodweddion sy’n ein diffinio a sut rydym yn gwybod nad peiriannau ydym does bosibl? Ac eto, mae’n teimlo’n rhyfeddol o radical cael archwilydd yn sefyll i fyny ac yn dweud hyn. Mae hefyd yn teimlo’n hynod gadarnhaol a (gobeithio) yn rhyddhaol.

Rhaid i ni symud i ffwrdd oddi wrth ddiwylliant sy’n tybio y gellir ‘polisïa’ pob camgymeriadau rhag eu bod yn digwydd petawn ni ond yn llunio polisïau digon caled. Yn hytrach, rhaid i ni annog myfyrio, dysgu a chyfrifoldeb unigol. Yn ôl i newid diwylliant eto.

Ar ôl anerchiad yr Archwilydd Cyffredinol mae yna sesiwn holi ac ateb gyflym gyda’r panel. Caiff y cwestiynau cyntaf eu paratoi gan y trefnwyr, ond daw’r gweddill o blith y gynulleidfa – mae’n ddull o weithredu gwych i gael pobl i gymryd rhan ac mae’n gweithio’n dda iawn.

4. Ni allwn ‘weithredu’n ddigidol’ nes ein bod yn deall beth sydd ei angen ar ddinasyddion mewn gwirionedd

Mae fy null diseremoni o gymryd nodiadau’n golygu nad wyf wir yn gwybod pa aelod o’r panel ddwedodd hyn, ond roedd yn un ohonynt yn sicr.

Caf e-bost bob yn ail diwrnod gan gwmni datblygu meddalwedd yn dweud wrthyf sut mae eu porth cwsmer yn mynd i chwyldroi systemau swyddfa gefn ac arbed arian. Mae ganddynt hyd yn oed fideo geirda cwsmer crand sy’n cynnwys rheolwr TG awdurdod lleol yn egluro sut mae’r trawsnewid digidol hwn wedi arbed cymaint o arian iddo ac wedi tacluso ei holl systemau swyddfa gefn, a does neb byth yn crybwyll anghenion defnyddwyr.

Ni allwn roi adnoddau digidol ar waith nes ein bod yn gwybod bod eu hangen arnom a’u bod yn datrys y broblem gywir – a gallwn ond gwneud hyn os ydym yn siarad â’n dinasyddion? Yn ddiau gallwn ond gwneud hynny os ydym yn cyfleu ein diben yn glir a’n bod yn deall pam ein bod yn gwneud unrhyw beth o gwbl? Beth sydd ei angen arnom yw newid diwylliant a dull gweithredu gwahanol ar gyfer deall ein dinasyddion.

5. Nid problemau technoleg yw’r rhain… galluogydd yw llwyfan digidol. Ni fydd prynu llwyth o iPads yn newid eich diwylliant.

Dyfyniad hynod glir gan yr Athro Tom Crick yn ei weithdy Gweithlu digidol gymwys, digiol alluog. I mi mae’r sesiwn hon yn codi rhai cwestiynau gwirioneddol ddiddorol am alluoedd digidol.

  • A oes yna safon ddigidol sylfaenol y mae angen i’n gweithlu ei chyrraedd?
  • Os oes, oni ddylai fod yn rhan o’n disgrifiadau swydd?
  • A oes gennym hierarchaeth o allu digidol yn ein gweithlu gydag ‘elît’ digidol sydd â llawer o sgiliau ac sy’n gweithio mewn ffyrdd tra gwahanol i’r gweddill sydd y tu ôl iddynt?
  • Sut ydym yn gwneud yn siŵr bod staff yn dysgu sgiliau digidol newydd yn hytrach na dysgu sut i ddefnyddio darnau o feddalwedd patent ar wahân?
  • A oes gennym uwch arweinwyr sy’n gwybod digon am lwyfannau digidol i wneud y math yma o benderfyniadau?
  • A oes angen haciwr cymwynasgar ar bob sefydliad ar y prif fwrdd, sy’n meddu ar rym go iawn?

Sy’n golygu mae’n debyg bod angen i ni edrych ar newid ein diwylliant o ran hyfforddiant staff a recriwtio.

Hefyd yn y gweithdy hwn rwy’n rhannu stori am ddarn o waith a wnaethom o dan y pennawd ‘gofynnwch am faddeuant, nid caniatâd’ sy’n gwneud i geg cyfranogwr arall agor mewn sioc yn llythrennol.

6. A allwch adeiladu timau prosiect amlddisgyblaeth, hyblyg a all weithio’n rhyngweithiol?

Ar gyfer y sesiwn olaf mynychais y gweithdy Dysgu o Rwydwaith Arloeswyr Digidol a gafodd ei gynnal gan Jess Hoare ac Amy Richardson o Y Lab sy’n cynnwys malws melys a sbageti.

Mae Y Lab yn labordy arloesed ar gyfer y sector cyhoeddus a grëwyd gan Nesta ochr yn ochr â Phrifysgol Caerdydd. Mae ganddynt rai adnoddau ymarferol, gwych – y mae’r rhan fwyaf ohonynt ar gael ar wefan Nesta.

Mae’r gweithdy yn cynnwys sesiwn ateb cwestiynau cyflym gyda rhai cwestiynau pryfoclyd fel ‘[Yn eich sefydliad] Beth yw rôl ganfyddedig TG?’ ac ‘A allwch adeiladu timau proseict amlddisgyblaeth, hyblyg a all weithio’n rhyngweithiol?’. Yna rydym yn nodi problem ddigidol a defnyddio adnoddau Nesta, a chymorth a mewnbwn gan Jess ac Amy, i ddatrys y mater.

Yn weddol gyflym rydym yn dechrau trafod cyfleu’r broblem, nodi defnyddwyr, deall anghenion a chasglu tystiolaeth. Rydym yn treulio gweddill y sesiwn yn edrych, yn ei hanfod, ar ail-ddylunio’r gwasanaeth a’r prosesau.

Y broblem gyda thrawsnewid digidol

Gwnaeth pob sgwrs a gefais yn y digwyddiad hwn a ddechreuodd gyda thrawsnewid digidol orffen gydag edrych ar newid diwylliant a thrawsnewid systemau.

Credaf fod angen i ni gael diffiniad cytûn o ystyr digidol a daeth yn amlwg yn ystod y digwyddiad hwn fod llawer o bobl – ond yn sicr nid pawb – yn deall mai galluogydd yw llwyfannau digidol ac nid y diben ynddo’i hun. Baswn i’n dweud nad oes angen strategaethau digidol arnom (sori Rotherham) ond yn hytrach mae angen strategaethau trawsnewid systemau sy’n cynnwys galluogwyr digidol arnom. Mae angen i ni ddechrau gyda diben a dechrau gyda defnyddwyr a deall beth yw ein diben a beth sydd eu hangen arnynt.

Credaf fod cyfle go iawn yma. I ddechrau sgyrsiau am drawsnewid digidol a, drwy ddigwyddiadau fel hyn, dangos sut mae’n rhaid i’r sgwrs symud i fod yn un am drawsnewid systemau.

Mae Cyfnewidfa Arfer Da SAC yn cynllunio rhagor o ddigwyddiadau yn y gyfres hon a byddai’n wych eu gweld yn herio cyfranogwyr i feddwl am y ffordd rydym yn defnyddio llwyfannau digidol fel catalydd ar gyfer newid sefydliadol gwirioneddol – ac nid dim ond prynu llwyth o iPads.

Manteision gweithio gyda’r Gyfnewidfa Arfer Da

Mae Sophie Knott yn siarad am ei phrofiad o weithio gyda’r Gyfnewidfa Arfer Da ar weminar arfaethedig.

Yma yn Swyddfa Archwilio Cymru cawn ein hannog i gydweithio ar draws gwahanol feysydd o fewn y sefydliad i rannu gwybodaeth a chynnig gwell gwasanaeth i gleientiaid a’r cyhoedd. Fodd bynnag, weithiau mae pwysau amser ac adnoddau’n golygu ein bod yn esgeuluso agweddau megis defnyddio tîm y Gyfnewidfa Arfer Da yn ystod ein gwaith archwilio arferol.

Yn ogystal â rhannu canllawiau arfer da ac astudiaethau achos ar-lein drwy eu gwefan a’u blog, mae tîm y Gyfnewidfa Arfer Da yn cynnal seminarau a gweminarau dysgu ar y cyd. Roeddwn yn gwybod am y digwyddiadau hyn, ond doeddwn i ddim yn sylweddoli bod y tîm yn cynnal mwy nag un o’r rhain bob mis ar gyfartaledd, ac ar ystod eang o bynciau allweddol ar gyfer y sector cyhoeddus yng Nghymru. Mae’r Gyfnewidfa yn cydnabod nad oes un dull sy’n gweddu i bawb pan ddaw i rannu gwybodaeth, felly gall gweminarau a seminarau fod yn ddefnyddiol fel ffyrdd gwahanol o rannu gwybodaeth.

Fy mhrofiad

Sophie Knott o Swyddfa Archwilio Cymru

Sophie Knott o Swyddfa Archwilio Cymru

Yn ddiweddar, cefais gyfle i weithio gyda’r Gyfnewidfa ar weminar arfaethedig ar ddatblygu gweithlu’r gwasanaethau cyhoeddus. Deilliodd y weminar o ganlyniad i’n hastudiaeth genedlaethol Rheoli ymadawiadau cynnar yng ngwahanol gyrff cyhoeddus Cymru, a gyhoeddwyd ym mis Chwefror 2015. Er mai’r bwriad gwreiddiol oedd cysylltu’n uniongyrchol â themâu allweddol yr adroddiad, ymgymerais â mwy o waith ymchwil i weld beth oedd cynadleddau a seminarau eraill yn ei drafod, ac erthyglau newyddion a blogiau eraill, ac esblygodd cynnwys y weminar o hynny.

Wedi hynny, rwy wedi helpu i ddewis siaradwyr posibl ar gyfer y weminar, a’r cwestiynau allweddol y byddwn yn eu gofyn; ac wedi cynnal trafodaethau ynglŷn â’r weminar gyda’r Archwilydd Cyffredinol, a arweiniodd at gais ganddo i fod yn un o’r siaradwyr! Rwyf hefyd wedi datblygu deunydd i friffio siaradwyr ac wedi creu nodyn cadw dyddiad ar gyfer cyfranogwyr i’w e-bostio a’i osod ar ein gwefan.

Mae tasgau ar gyfer y dyfodol yn cynnwys hyfforddiant Twitter fel y gallaf drefnu trydariadau i’w cyhoeddi ar y dydd; dwyn ynghyd sleidiau ar gyfer y cyflwyniad gweminar; heb sôn am fynychu’r weminar ei hun i gydgysylltu’r gwaith o ofyn cwestiynau a anfonir gan y cyfranogwyr ar y dydd i’r siaradwyr, a thrydaru’n fyw o’r digwyddiad. Mae’r ymgysylltu hwn ar y dydd yn bwysig iawn ac yn galluogi cyfranogwyr i rannu eu safbwyntiau’n uniongyrchol â’r panel a chyfranogwyr eraill, ond caiff y weminar hefyd ei recordio fel bydd pobl yn gallu gwrando arni ar adeg sy’n gyfleus iddyn nhw.

Manteision i bawb

Mae wedi bod yn ddiddorol iawn cymryd rhan mewn rhywbeth ychydig yn wahanol a dysgu rhai sgiliau newydd ar yr un pryd. Rhoddodd gyfle i mi siarad â phobl na fyddwn wedi siarad â nhw fel arfer, fel Prif Weithredwr awdurdod lleol. Mae hefyd o bosib wedi cynyddu effaith a darllenwyr un o’n hadroddiadau cenedlaethol, ar ôl i mi gynnwys manylion amdano ar nodyn cadw dyddiad y weminar. Byddwn yn argymell bod pob aelod o staff yn ystyried cyfleoedd ar gyfer gweminar neu seminar o fewn eu gwaith eu hunain, hyd yn oes nad ydynt wedi mynd ymhellach na’r cam cynllunio. Rwy’n siŵr y byddai tîm y Gyfnewidfa’n falch o glywed gennych!

Mae’r weminar ‘Datblygu gweithlu i ateb heriau diwygio gwasanaethau cyhoeddus’ yn cael ei chynnal ddydd Iau 14 Ionawr rhwng 10:30 a 11:45. Gallwch gofrestru yma neu gall staff Swyddfa Archwilio Cymru wrando ar y dydd yn Ystafell 14 yn swyddfa Caerdydd neu Ystafell 1 yn swyddfa Ewlo.

Bara Brith Camp: Pam mae ymddiriedaeth yn bwysig i wasanaethau cyhoeddus

Mynychodd Dyfrig Williams Brith Bara Camp i rannu dysgu o’n seminar ar Ymddiriedaeth. Dyma drosolwg o’i trafodaeth.

Yn ein seminar Ymddiriedaeth Staff, diffiniodd yr Athro Searle ymddiriedaeth fel “y parodrwydd i fod yn agored i weithredoedd parti arall, yn seiliedig ar ddisgwyliadau cadarnhaol y byddant yn gweithredu’n fuddiol, neu o leiaf beidio achosi niwed, heb ystyried unrhyw fonitro neu fecanwaith rheoli.” Ffeindiais i’r agweddau yma o ymddiriedaeth yn arbennig o ddefnyddiol:

  • Gallu – ydyn nhw’n dangos eu bod nhw’n gallu gwneud eu gwaith?
  • Haelioni – oes ganddynt gymhellion diniwed a phryder am eraill sydd tu hwnt i’w hanghenion eu hunain?
  • Gonestrwydd – ydyn nhw’n egwyddorol? Ydyn nhw’n deg ac yn onest?
  • Rhagweladwy – ydych chi’n gwybod beth maen nhw’n debygol o wneud?

Bara Brith Camp

Pam fod gan Swyddfa Archwilio Cymru diddordeb mewn ymddiriedaeth?

Mae ymddiriedaeth yn bwysig iawn yn ein bywydau personol, ac yr un mor bwysig wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus. Yn ôl adroddiad CIPD, mae 37% o foddhad swydd yn dod o ymddiriedaeth, ac mewn sefydliadau sydd gydag ymddiriedaeth uchel, mae staff yn debygol o roi mwy o ymdrech a chydweithio, recriwtio a pherfformio’n well.

Mae’n glir felly pam mae gan Swyddfa Archwilio Cymru cymaint o ddiddordeb yn y pwnc. Hefyd, mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi siarad dro ar ôl tro am yr angen i gymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n effeithiol i wella gwasanaethau cyhoeddus, ac fel ysgrifennais i yn fy mlogbost diwethaf ar Ddadfentora gyda Kelly Doonan o Gyngor Sir Ddyfnaint, ni all hynny ddigwydd heb ymddiriedaeth.

Mae ymddygiad negyddol bwriadol fel lladrad a thwyll yn cymryd lle pan mae pobl yn gweithredu ar eu diffyg ymddiriedaeth. Mae hefyd rhaid i wasanaethau cyhoeddus ymddiried yn ei gilydd i ddarparu gwasanaethau sy’n cwrdd ag amcanion y Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Bydd angen i sefydliadau gydweithio i ddarparu gwasanaethau effeithiol, a bydd Swyddfa Archwilio Cymru yn datblygu ein harchwilio yn unol â hynny.

Trafododd yr Athro Searle sut rydyn ni’n aml yn ymddiried mewn pobl sy’n debyg i ni. Gall hyn fod yn rhwystr i gydweithio gan fod y sector gwirfoddol, llywodraeth leol a’r GIG i gyd yn gyrff gwahanol iawn. Mae yna sawl astudiaeth ar sut mae meddylfrydau amrywiol yn arwain at benderfyniadau gwell, ac mae angen i ni osgoi “group think”, lle mae pobl yn amharod i fynd yn groes i’r graen.

Ymddiriedaeth mewn sefydliadau mawr

Yn aml mae gan sefydliadau mawr lefelau is o ymddiriedaeth a rhaid gweithio’n galetach i adeiladu a chadw ymddiriedaeth. Fel arfer mae ganddynt fwy o lefelau, sy’n gallu gwanhau effaith camau cadarnhaol y bobl sydd ar frig y mudiad a’r polisïau ehangach.

Mae angen i reolwyr i benderfynu ar y lefelau monitro sydd angen, gan fod lefelau uchel yn gwneud i weithwyr teimlo dyw eu cyflogwyr ddim yn ymddiried ynddynt. Mae’n werth edrych ar sut mae Phillipa Jones yn annog staff Bromford Tai i dorri rheolau os mae o fudd i gwsmeriaid ac yn unol â gwerthoedd y sefydliad.

Gwneud y gorau o adnoddau

Awgrymodd Athro Searle i fudiadau creu cronfa ymddiriedaeth sy’n gallu cael ei ddefnyddio ar adegau anodd. Gall diffyg ymddiriedaeth fod yn ddrud os mae amser pobl yn cael ei ffocysu ar weithgareddau sydd ddim yn gynhyrchiol, fel dyletswyddau monitro ychwanegol i reolwyr, ac ymddygiad gwaith gwrthgynhyrchiol gan staff.

Mae gweithlu sy’n barod i ymddiried yn ei arweinwyr yn fantais mewn oes o lymder – gall sefydliadau wneud y gorau o’u hadnoddau er mwyn arloesi a datblygu eu gwasanaethau a chadw cwsmeriaid.

Beth rydym yn ei wneud?

Fel y Dadfentora rydw i wedi gwneud gyda LocalGovDigital, rydym yn cynnal Treialon Coffi Ar Hap gyda phobl sy’n dod i’n seminarau. Maen nhw’n rhoi cyfle i rannu profiadau, cefnogi ein gilydd ac i adeiladu ymddiriedaeth rhwng pobl o wahanol sefydliadau. Dyw hyn ddim yn gam mawr – mae galwad ffôn 30 munud dim ond yn rhan fach o’r wythnos gwaith, ond mae’n gallu cael effaith mawr. Mae Chris Bolton wedi blogio am Lygod Trojan, sydd yn brosiectau peilot bach sy’n ddiogel i’w fethu. Does dim rhaid i bob gweithrediad fod ar raddfa fawr, mae yna bethau bach y gallwn ni i gyd trio yn ein gwaith a all wneud gwahaniaeth mawr. Ac os ydych chi’n rhoi cynnig ar ffyrdd newydd o ddatblygu ymddiriedaeth yn eich sefydliad, byddai fe’n grêt i glywed o chi.

Datganiad o annibyniaeth

Rydym wedi cynnal seminarau dysgu a rennir gyda Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn ddiweddar ar annibyniaeth barhaus pobl hŷn. Isod mae Sarah Rochira, Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru, yn amlinellu beth mae hi’n meddwl ynglŷn ag annibyniaeth.

Sarah Rochira, Comisiynydd Pobl Hŷn CymruRoedd yn bleser cael mynychu’r Seminarau Dysgu ar y Cyd yng Nghaerdydd ac yn Llanrwst ym mis Gorffennaf 2015. Dyma ddwy seminar ragorol a drefnwyd gan dîm y Gyfnewidfa Arfer Da. Roedd yn bleser gweld cymaint o ddarparwyr gwasanaeth o’r sector cyhoeddus a’r trydydd sector, yn ogystal â’r bobl hŷn eu hunain, yn bresennol. Dangosodd y presenoldeb gwych, yr amrywiaeth eang o faterion a drafodwyd a’r syniadau a’r arferion da a gafodd eu cyfnewid bod hwn yn fater o bwys i lawer o bobl a bod cynnal annibyniaeth pobl hŷn yn bwysig i ddarparwyr, cymunedau ac unigolion fel ei gilydd.

Roedd fy ffocws i ar y camsyniadau a’r amryfusedd sy’n bodoli mewn perthynas â phobl hŷn wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus:

  • Mae anghenion a buddiannau pobl hŷn wedi’u cyfyngu i iechyd a gofal cymdeithasol: Mae pob maes polisi a phortffolio’n berthnasol i bobl hŷn ac mae sicrhau bod gwasanaethau tai, trafnidiaeth, addysg a hamdden, er enghraifft, yn cydweithio er mwyn helpu i gynnal annibyniaeth pobl hŷn yn flaenoriaeth allweddol i mi. Mae’n rhywbeth rwyf yn gweithio arno gyda llywodraethau ar bob lefel. Hefyd, dylid cynllunio gwasanaethau gyda phobl hŷn yn hytrach nag ar eu cyfer. Mae gan bobl hŷn gyfoeth o wybodaeth a phrofiad ac fel defnyddwyr gwasanaeth rheolaidd, maent yn ‘arbenigwyr trwy brofiad’ ar sut ddylid darparu gwasanaethau.
  • Mae pobl hŷn angen strategaethau, cynlluniau a pholisïau ar raddfa fawr: Yn fy nhrafodaethau gyda phobl hŷn ledled Cymru, dydw i byth yn clywed am strategaethau a chynlluniau. Yr hyn mae pobl hŷn ei angen er mwyn helpu i gynnal eu hannibyniaeth yw’r pethau bychain sy’n gwneud byd o wahaniaeth yn aml. Mae addasiadau i gartrefi pobl a buddsoddiadau cost-effeithiol arloesol mewn gwasanaethau cymunedol ‘allweddol’, fel toiledau, llyfrgelloedd a bysus cyhoeddus, yn gwbl hanfodol yn y cyswllt hwn. Nid yw pobl hŷn yn gofyn am lawer a gall y buddsoddiadau bychain hyn wneud byd o wahaniaeth o ran cadw pobl hŷn yn egnïol ac yn rhan o’u cymunedau.
  • Pobl hŷn yw’r unig rai sy’n derbyn ac yn elwa o wasanaethau cyhoeddus: Mae pobl hŷn yn werth mwy nag £1 biliwn i economi Cymru bob blwyddyn. Byddai gwasanaethau cyhoeddus Cymru’n dod i stop heb gyfraniad enfawr pobl hŷn, drwy wirfoddoli a gofal di-dâl, er enghraifft. Mae pobl hŷn yn asedau amhrisiadwy a dylem fod yn buddsoddi ynddynt er mwyn cynyddu eu cyfraniad at yr economi ac at gymunedau ledled Cymru. Cyfeirir yn aml at bobl hŷn ac at effaith poblogaeth sy’n heneiddio mewn ffordd negyddol ac israddol. Mae’n rhaid i’r sectorau cyhoeddus a phreifat a’r trydydd sector gydweithio a newid eu man cychwyn: nid yw dibyniaeth a breguster yn rhan anochel o heneiddio a gydag ychydig o help, gall pobl hŷn gyfrannu llawer mwy. Mae poblogaeth sy’n heneiddio’n cynnig llawer iawn o gyfleoedd os allwn ni newid yr iaith a gweithredu ar sail asedau.

Yn ystod y seminarau, roedd yn hyfryd clywed nid yn unig am y cynlluniau cyffrous ac arloesol sydd ar droed ledled Cymru i gefnogi pobl hŷn i gynnal eu hannibyniaeth – o lyfrgelloedd dros dro ym Mro Morgannwg i glybiau garddio yn Wrecsam, integreiddio gwasanaethau yng nghefn gwlad Ceredigion a dosbarthiadau cynhwysiant digidol mewn llefydd eraill – ond hefyd clywed gan y bobl hŷn eu hunain am eu barn a’u profiadau, a’r gwahaniaeth y gall y gwasanaethau hyn ei wneud i’w bywydau. Fel arfer, roedd yn gwbl ysbrydoledig.

Roeddwn yn falch hefyd o glywed bod y Rhaglen Heneiddio’n Dda yng Nghymru wedi ysbrydoli pobl hŷn hefyd. Mae gan y pum thema blaenoriaeth yn y Rhaglen ran allweddol i’w chwarae i gyd mewn cefnogi pobl hŷn i gynnal eu hannibyniaeth. Gyda mwy na 450 yn aelodau o’r rhwydwaith erbyn hyn ac yn gweithio ar amcanion Heneiddio’n Dda mewn cymunedau ledled Cymru, mae’r Rhaglen yn ennill momentwm.

Yn dilyn y seminarau, ac adroddiad dilynol Swyddfa Archwilio Cymru, rwyf yn awyddus i gynnal y momentwm a byddaf yn parhau â’r cydweithredu rhagorol ag Archwilydd Cyffredinol Cymru a thîm y Gyfnewidfa Arfer Da, er mwyn sicrhau bod pwysigrwydd cynnal annibyniaeth pobl hŷn yn cael ei gydnabod gan bawb ac o fudd i bawb.

Rhaid i ddarparwyr gwasanaethau gydweithio tuag at yr un canlyniadau. Mae dull ataliol ac integreiddio gwasanaethau’n hanfodol er mwyn galluogi pobl hŷn i godi allan a byw bywydau llawn ystyr, pwrpas a gwerth. Bydd y dull hwn o weithredu’n gwella gwytnwch unigolion a chymunedau fel ei gilydd, gan leihau’r ddibyniaeth ar ein gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol. Bydd hyn yn sicrhau bod Cymru’n lle da i dyfu’n hŷn ynddo – nid dim ond i rai, ond i bawb.

Google Atmosphere: meddwl yn greadigol ac arloesi dewr

Google Atmosphere

Cymerodd Dyfrig Williams ran yn Google Atmosphere, gweminar oedd yn archwilio diwylliannau o arloesedd. Yn y blogbost yma, mae’n edrych yn ôl dros y pwyntiau dysgu allweddol.

Mae papur Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru 2025 yn amlinellu’n glir ein bod ni mewn cyfnod heriol i wasanaethau cyhoeddus, gan fod yna lot llai o adnoddau i ddarparu gwasanaethau mewn cyfnod o alw cynyddol. Os dydyn ni ddim yn gallu parhau i ddarparu gwasanaethau yn yr un ffordd, sut gallwn ni dechrau newid y ffordd ni’n gweithio? Dyma beth oeddwn i’n pendroni amdano wrth i mi wylio Google Atmosphere, a wnaeth rhannu gwersi o fudiadau yn y sector preifat.

O ble mae syniadau arloesol yn dod?

Yn y sesiwn hon edrychodd Tim Brown o IDEO ar pam mae rhaid i ni feddwl am ein hopsiynau mewn ffordd gwbl wahanol os ydyn ni’n edrych amdano atebion gwahanol. Fe wnaeth Tim edrych ar sut rydyn ni’n edrych ar ein problemau, achos os ydyn ni’n fframio cwestiynau mewn ffordd benodol iawn, does dim lot o gyfle i ddod o hyd i atebion gwahanol. Enghraifft Tim oedd y cwestiwn “Sut rydyn ni’n gwneud y gadair hon yn fwy cyfforddus?” Os ydyn ni’n gofyn “Sut y gallwn ni eistedd mewn ffyrdd gwahanol?” yn lle, mae gennym lot mwy o gyfle i feddwl a gweithio’n wahanol.

Mae hyn yn cyd-fynd gyda meddylfryd 10x Google, lle maen nhw’n edrych ar sut i fynd i’r afael â materion trwy weithio mewn ffordd deg waith yn well yn hytrach na 10% yn well. Yr unig ffordd i wella yn y modd yma yw i feddwl mewn ffordd cwbl wahanol.

Meithrin arloesedd tîm: Golwg tu mewn i reolau gwaith Google

Roedd gwrando ar Laszlo Bock o Google yn galonogol, achos fe wnaeth e drafod rhai o agweddau ein gweminar Syniadau Staff. Pwysleisiodd Laszlo’r pwysigrwydd o ymgysylltu â staff. Mae’n hawdd i reolwyr i lynu ato beth maen nhw’n gwybod, am eu bod nhw wedi cael eu swyddi trwy wneud penderfyniadau da. Ond fel nododd Laszlo, mae gan staff siwd gymaint o wybodaeth, mae’n rhaid gwneud y fwyaf ohono.

Mae’n ddiddorol bod penderfyniadau Google ddim yn seiliedig ar reddfau, ond yn hytrach ar ddata. Cafodd ei Brosiect Ocsigen ei gynllunio i ffeindio’r nodweddion o reolwyr llwyddiannus yn Google. Treuliodd tîm y prosiect flwyddyn yn archwilio data o arfarniadau, arolygon gweithwyr, gwobrau a ffynonellau eraill. Fe wnaeth hyn arwain at fwy na 10,000 o arsylwadau o ymddygiad rheolwyr.

Cyflawni arloesedd mewn busnes: Sut wnaeth Airbnb trawsnewid diwydiant

Rydym wedi bod yn gwneud rhywfaint o waith ar reoli risg yn ddiweddar (gan gynnwys gweminar ar y pwnc), felly roedd pwyntiau Jonathan Mildenhall o Airbnb ar risg yn amserol iawn. Fe wnaeth Jonathan annog ni i gymryd risgiau ac i ddathlu methiant a llwyddiant. Pob mis maen nhw’n dathlu methiannau gwych er mwyn hwyluso’r diwylliant yma, gan ei fod yn canolbwyntio ar syniadau sydd wedi methu. Dywedodd Jonathan “Po fwyaf mae cwmni yn dathlu methiant, y mwyaf hyderus maen nhw wrth gymryd risgiau. Po fwyaf hyderus mae’r cwmni wrth gymryd risgiau, y mwyaf llwyddiannus mae’r risgiau hynny.”

Os ydych chi’n cysidro rhoi hwn ar waith yn y sector cyhoeddus, mae Chris Bolton wedi ysgrifennu sawl blogbost ar ein hagwedd tuag at fethiant, gan gynnwys y grynodeb yma ar garu a dysgu o fethiant.

Cymryd risgiau a reolir yn dda yn y sector cyhoeddus

Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi annog gwasanaethau cyhoeddus i gymryd risgiau sydd wedi eu rheoli’n effeithiol, a gallwch ei weld yn gwneud hynny yn y fideo uchod. Fel mae’n dweud, os mae’r risgiau yna wedi eu rheoli’n dda, byddwn yn edrych i rannu’r gwersi a ddysgwyd yn hytrach na bwrw bai.

O Archwilio Ariannol i Gyfnewid Arfer Da

Mae Michelle Davies wedi bod yn gweithio gyda ni yn y Gyfnewidfa Arfer Da. Rydyn ni wedi dysgu lot oddi wrthi hi ei am ei gwaith ac i’r gwrthwyneb. Yn y blog yma, mae Michelle yn dweud wrthym am ei phrofiadau o weithio gyda ni.

Michelle DaviesYn ddiweddar rwyf wedi cwblhau prosiect Arfer Da lle gwnes i helpu i gyflwyno’r Webinar Wynebu Heriau Ariannol (a gallwch wylio hwn yn llawn ar Vimeo). I’r rhai ohonoch nad ydych yn fy adnabod i, fel arfer rwy’n gweithio yng Nghlwstwr Archwilio Ariannol Canolbarth a Gorllewin Cymru yn gweithio ar y pethau cyffrous – Cyfrifon Llywodraeth Leol ac Iechyd!

Felly, pam oeddwn i’n awyddus i gymryd rhan

Roeddwn yn chwilfrydig ac yn anwybodus ynghylch yr hyn oedd yn digwydd gyda Thîm y Gyfnewidfa Arfer Da, beth maen nhw’n ei wneud a sut maen nhw yn ei wneud, pa gylchoedd y maent yn symud ynddynt, beth yw eu nodau yn ein sefydliad? Ar ôl gweithio ym maes Archwilio Ariannol yn y Gorllewin am dros 10 mlynedd, roeddwn yn ysu am newid. Roedd mynd allan mwy, a hyd yn oed gweithio yn y swyddfa yng Nghaerdydd yn newydd.

Dysgais lawer o sgiliau newydd, o wahanol ddulliau i ymchwilio i bynciau nad oedd gen i ond ychydig wybodaeth amdanyn nhw neu ddim o gwbl. Ac o ran y cyfryngau cymdeithasol, wel byddai’n saff dweud fy mod ychydig yn rhydlyd; roedd angen i mi symud gyda’r oes ac roedd yr addewid o gael fy nysgu sut i ‘drydar’ yn apelio. Onid ydych chi jyst wrth eich bodd pan fydd pobl yn dweud “mae’n hawdd?”

I weithio’n wahanol weithiau mae’n rhaid i chi weithio gyda phobl wahanol. Er ei fod ychydig yn frawychus ar y dechrau, byddwch yn dysgu’n fuan am bersonoliaethau a disgwyliadau. Gallwch ddysgu cymaint oddi wrth bobl eraill, mae rhyw fath o hyder mewnol yn dechrau tyfu wrth i chi drafod syniadau gyda chydweithwyr a rhannu eu profiadau a’u cyffro.

Yr hyn a ddysgais i

Ymchwilio
Yn gyntaf roedd rhaid i mi ymchwilio i’r pwnc, drwy syrffio’r we, darllen drwy’r adroddiadau cyfredol perthnasol, unrhyw gynadleddau, seminarau, nodi siaradwyr posibl a chynhyrchu dogfen gwmpasu i’w chyflwyno gyda fy nghanfyddiadau a nodi’r themâu allweddol i’w trafod.

Briffio
Gyda fy neunydd ymchwil, eisteddais a thrafodais fy nghanfyddiadau gydag Ena ac Anthony Barrett i gytuno ar deitl mwy siarp ac i ddynodi siaradwyr a oedd yn gallu trafod arfer da cyfredol, perthnasol a nodwyd o fewn y sector cyhoeddus. Dysgais pa mor bwysig yw ystyried a yw’r teitl yn dweud yr hyn y mae’n ei wneud ar y tun?

Cynhaliais fy sesiwn briffio gyntaf gyda Guy Clifton o Grant Thornton dros y ffôn. Esboniais strwythur, fformat ac amseroedd y webinar gan gymryd oddi arno faterion cadw tŷ ychwanegol i’r tîm GPX eu cadarnhau.

Cyfryngau Cymdeithasol, h.y. amserlenni trydar a thrydar byw
Cefais wers mewn trydar a gofynnwyd i mi drydar yn fyw mewn ychydig o seminarau, gan helpu’r tîm GPX pan oeddent yn brin o staff neu mewn digwyddiad mwy lle roedd nifer o weithdai yn cael eu cynnal yr un pryd. Ond doedd gwers mewn trydar, fe wnes i ddarganfod, ddim bob amser yn mynd i sicrhau fod pethau’n mynd yn esmwyth ar y diwrnod!

Hyder i wneud y gwaith
Ymmmm, beth ddylwn i ei wneud nawr, beth ddylwn i ei wneud nesaf, ydw i’n gwneud hyn yn iawn, fy holl bryderon a rhan o’r gromlin ddysgu. Byddai Ena yn gwenu arnaf ac yn dweud, be’ wyt ti’n feddwl, dyweda wrtha i be’ wyt ti’n deimlo, be’ fyddai dy ddewis greddfol? Nawr ewch a gwnewch e’!

Ymddygiadau
Mae’r tîm GPX yn defnyddio ffordd wahanol o weithio, mae angen iddynt fod yn gallu amrywiaeth fawr o bethau o fewn y tîm. Byddwch yn dysgu gweithio tuag yn ôl. Mae’r tîm yn gwybod yr hyn y maen nhw am ei gyflawni, felly sut maen nhw yn cyrraedd yno, mae eu ffocws ar effaith.

Y da, y drwg a’r hyll

Fe wna’ i’r hyll yn gyntaf – wrth helpu ar seminar allanol yn benodol i drydar yn fyw, fe gysylltais â’r WiFi, iawn. Eisteddais ym mlaen y gynulleidfa yn gwrando ar Huw Vaughan Thomas yn cyflwyno ei araith agoriadol – rydw i wedi fy nghysylltu, ond hei – dim gwe! Beth bynnag roeddwn i yn ei drio doedd o jyst ddim yn gweithio! Ar ddiwedd yr araith agoriadol llwyddais i dynnu sylw Dyfrig, ac yn wyrthiol fe gysylltodd fy mheiriant, yn lwcus iawn! I ddal i fyny fe ddechreuais gopïo a gludo o amserlen trydar – ond wnâi e ddim gweithio! Cymerodd tua 15 o ymdrechion gyda’r tymheredd yn codi cyn i mi sylweddoli fod yna ormod o nodau! Iawn – doedd yna ddim stopio arna’ i nawr … ond byddai pob llun a gymerwn o’r siaradwyr i’w lanlwytho gyda’u negeseuon allweddol yn ymddangos wyneb i waered! Dim lluniau felly!

Y drwg – wel mewn gwirionedd does gen i ddim unrhyw brofiadau gwael, hyd yn hyn maent i gyd wedi bod yn dda neu’n hyll, ac mae hyd yn oed y profiad hyll yn ddoniol nawr. Rydych yn dysgu o’ch profiadau ac rydw i wedi gwneud hynny, ac fe aeth y trydar byw yn y webinar yr wythnos ddiwethaf yn iawn – diolch byth!

Y da – Rydw i wedi mwynhau fy mhrofiadau yn fawr iawn, rwyf wedi dysgu set newydd o sgiliau ac ennill hyder mewnol ac angerdd nad oedd yno o’r blaen. Rwyf wedi bod yn ffodus i gyfarfod llawer o bobl o bob lliw a llun, gydag amrywiaeth o sgiliau a phersonoliaethau, rhai ohonynt yn drawiadol, rhai yn gwneud i chi deimlo’n ostyngedig, rhai yn ysbrydoledig, a rhai yn awyddus ac yn gwybod beth maen nhw’n ei wneud.

Yr hyn y byddwn yn ei ddweud wrth unrhyw un arall sydd am gymryd rhan

Ewch ati! – Wnewch chi ddim difaru ac os oes gennych unrhyw bryderon galla’ i’ch helpu i’w goresgyn. Mae rhannu gwybodaeth fel hyn yn bwysig i ddyfodol ein sefydliad a’n gwasanaethau cyhoeddus.

Oes ganddo’ch y bobl iawn ar eich bwrdd?

GovernanceRydyn ni wedi cael cwpl o fisoedd prysur yn nhîm y Gyfnewidfa Arfer Da. Dydyn ni ddim wedi cael y cyfle i ymlacio wrth i Nadolig agosáu, gan fod ni wedi cynnal digwyddiadau ar faterion i ymddiriedolwyr ac ar lywodraethu. Rydyn ni nawr yn casglu’r holl allbynnau at ei gilydd ac yn gwneud yn siŵr ein bod ni’n eu hanfon at fynychwyr a’u rhannu drwy gyfryngau cymdeithasol.

Fel tîm rydyn ni’n ceisio sicrhau bod ein digwyddiadau yn cyrraedd cymaint o wahanol sectorau â phosib, gan ein bod ni’n credu bod yna lot y gall pobl dysgu o’i gilydd. Fe wnaeth yr Archwilydd Cyffredinol pwyntio allan yn sesiwn agoriadol y seminar i Ymddiriedolwyr bod materion llywodraethu ddim yn cael eu cyfyngu i fudiadau mawr neu fach.

GovernanceRoedd e’n ddiddorol iawn i weld materion cyffredin yn cael eu codi yn y seminar Ymddiriedolwyr, lle’r oedd pobl yn bennaf o grwpiau elusennol a chymunedol, a’r digwyddiad Llywodraethu, lle’r oedd y rhan fwyaf o bobl yn aelodau bwrdd neu staff o’r sector cyhoeddus.

Fe wnes i hwyluso sesiwn Grant Thornton ar ‘Ymagweddau at lywodraethu o bell‘ yn y digwyddiad ar lywodraethu. Yn y drafodaeth ar ôl y cyflwyniad clywsom o gwpl o bobl ynglŷn â sicrhau bod ganddynt y bobl gywir ar y bwrdd.

Mae yna lot o adnoddau ar ein Bwrdd Pinterest i Ymddiriedolwyr sy’n ymwneud â hyn. Yn 2013 fe wnaeth Norma Jarboe cyflwyniad ar Fyrddau Cytbwys, ac yn dilyn y gweithdy hynny fe wnaethon ni recordio podlediad byr gyda Ray Singh o Ymddiriedolaeth GIG Felindre, a wnaeth trafod byrddau sy’n seiliedig ar eu sgiliau.

Yn nigwyddiad eleni, fe wnaeth Anna Bezodis o Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru ac Alex Swallow o Ymddiriedolwyr Elusennau Ifanc cynnal gweithdy ar gael y bobl iawn ar eich bwrdd a chynllunio olyniaeth. Mae yna bwyntiau grêt yn y cyflwyniad am nodi’r sgiliau sydd ar gael ar eich bwrdd. Rhannodd Vicky Holberry o Gymdeithas Mudiadau Gwirfoddol Wrecsam templed defnyddiol ar gyfer archwiliad sgiliau, sy’n gallu cael ei ddefnyddio i nodi bylchau sgiliau eich bwrdd.

Y neges glir yw gallwn gyflawni lot trwy rannu a chydweithio. Rydyn ni’n rhannu’r rhestr o gynrychiolwyr gyda phawb a fynychodd y seminar fel bod pobl yn gallu rhannu arfer da a phynciau ble hoffan nhw ddysgu mwy. Gobeithio bydd y dysgu trawsfudiad a thraws-sector yn parhau, ac wrth gwrs fe wnawn ni rhannu unrhyw arfer da sy’n amlygu ei hun ar hyd y ffordd.

Dyfrig