Category Archives: Cymraeg

Mynd i’r afael â data ar gyfer archwilio sydd ar flaen y gad

Sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn sicrhau ein bod ni’n archwilio mewn modd sy’n addas ar gyfer y dyfodol? Mae Dyfrig Williams wedi blogio ar ei waith gyda phrosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar brosiect Archwilio Sydd ar Flaen y Gad dros y misoedd diwethaf, sy’n edrych ar sut y gall Swyddfa Archwilio Cymru herio ein defnydd presennol o ddata a thechnoleg a‘r rhagdybiaethau rydyn ni’n cymryd yn ganiataol. Rydym yn meddwl yn radical am sut y gallem ddefnyddio technoleg newydd i drawsnewid y ffordd ni’n gweithio.

Mae fe wedi bod yn ddarn o waith gwych ble rydym yn rhoi meddylfryd radical ar waith. Mae’r prosiect yn cael ei arwain gan fy nghydweithiwr Steve Lisle, sy’n adrodd yn uniongyrchol i Archwilydd Cyffredinol Cymru. Mae hyn wedi golygu ein bod ni wedi symud i ffwrdd o hierarchaeth i mewn i strwythur sy’n lot fwy gwastad. Rydyn ni hefyd wedi bod yn canolbwyntio ar ganlyniadau – rydym wedi bod yn profi a phrototeipio wrth i ni fynd ymlaen fel ein bod ni’n rheoli risgiau yn effeithiol ac yn dysgu o fethiant.

Rydw i wedi bod yn gweithio ar sut mae Swyddfa Archwilio Cymru yn cael data i roi gwybodaeth ddyfnach a mewnwelediad gwell i ni.

Aeddfedrwydd data

data_maturityRoedd yn ddefnyddiol meddwl am Aeddfedrwydd Data wrth wneud y gwaith yma. Aeddfedrwydd Data yw’r siwrne tuag at wella a chynyddu ein defnydd o ddata. Mae Data Orchard yn defnyddio’r model yma (ac rydw i wedi’i ddwyn o Ben Proctor) o gamau yn natblygiad sefydliad:

  1. Casglu data mewn ffordd ad-hoc yn rhai meysydd
  2. Tynnu data at ei gilydd yn ganolog
  3. Dechrau i ddefnyddio data sydd yn edrych yn ôl
  4. Defnyddio data mewn amser real i reoli’r mudiad a symud adnoddau yn gyflym
  5. Modelu’r dyfodol cyn gwneud penderfyniadau er mwyn ein galluogi ni i wneud penderfyniadau gwell
  6. Modelu’r dyfodol y mae’r sefydliad eisiau ac edrych yn ôl i ddeall yr hyn sydd rhaid digwydd er mwyn cyflawni’r dyfodol hynny

Mae hyn yn sicr yn siwrne i ni fel sefydliad, ond mae’r model wedi helpu i lywio fy ffordd i o feddwl. Mae fe wedi helpu mi i feddwl am sut rydyn ni’n cyrraedd pwynt 6, lle rydyn ni’n modelu’r dyfodol mae’r sefydliad yn gweithio tuag ato, a sicrhau bod y pethau rwy’n gweithio arno yn ein rhoi ni ar y llwybr cywir ymhell ar ôl i’r prosiect yma gorffen.

Fy mhrototeipiau

Rydw i wedi bod yn gweithio ar ddau brawf gwahanol o fewn y maes yma. Mae’r cyntaf ar Ddata Agored, sydd wedi bod yn fwy heriol na’r disgwyl achos bod Swyddfa Archwilio Cymru yn ddefnyddiwr eilaidd o ddata. Mae hyn yn golygu ein bod ni’n defnyddio data a gesglir gan eraill, felly nid oes gennym yr hawl i rannu’r data bob tro. Serch hyn, rydw i wedi llwyddo i ddod o hyd i ddata defnyddiol, felly fy ngham nesaf i yw rhoi’r data yma mas yn y byd mawr ac edrych ar yr heriau o amgylch sut y gallwn ni sicrhau bod y data mor ddefnyddiol â phosib.

Rydw i wedi bod yn rhoi egwyddorion y Gyfnewidfa Arfer Da ar waith drwy ymweld â sefydliadau eraill i ddysgu am beth maen nhw wedi gwneud eisoes, achos does dim pwynt dechrau o’r dechrau. Rydw i hefyd wedi bod yn meddwl am sut rydyn ni’n addasu yn hytrach na mabwysiadu eu gwaith ar gyfer anghenion ein mudiad, achos wedi’r cyfan, nid yw ‘dull un maint i bawb’ byth yn gweithio.

Rydw i wedi blogio o’r blaen am pam mae angen i’r sector cyhoeddus i ddechrau meddwl amdano Ddata Agored, ac fe wnaethon ni cynnal Google Hangout i edrych ar pam mae’n bwnc pwysig. Mae Hendrik Grothius wedi ysgrifennu blogbost gwych ar sut y gall sefydliadau ddechrau i gyhoeddi Data Agored, ac mae’n fan cychwyn gwych i mi wrth i mi fynd i’r afael â’r heriau.

Mae fy ail ddarn o waith i wedi bod yn edrych ar sut rydyn ni’n galluogi ein staff i wneud defnydd gwell o ddata, a thrwy hynny leihau’r baich archwilio. Rwy’n edrych ar sut y gallwn ddwyn ynghyd ddata o gyrff cyhoeddus mewn ffordd sy’n ei gwneud yn hawdd i’w cyrchu, mewn ffordd sy’n agored i bawb, sy’n rhoi syniad gwell i ni ar berfformiad y sector cyhoeddus yng Nghymru, ac sydd gyda chymaryddion rhyngwladol. Rydw i wedi bod yn siarad â’n staff er mwyn i mi ddeall pa fath o ddull byddai’n ddefnyddiol iddynt. Rydw i wedi datblygu personas er mwyn llywio ein gwaith yn y maes hwn, ac fe fyddant yn siapio’r cam nesaf o’r gwaith a sicrhau bod fy rhan i o’r adroddiad terfynol yn canolbwyntio ar anghenion defnyddwyr.

Iteriad

Byddaf yn ysgrifennu blogbostau yn y dyfodol agos i rannu fy ymagweddau, beth rydw i wedi dysgu a beth y gallwn wneud yn wahanol y tro nesaf. Rydym yn iteru i weld beth rydym yn dysgu o bob datblygiad a sut y gallwn adeiladu arno wrth symud ymlaen. Os nad ydynt yn gweithio, byddwn yn edrych i ddysgu o fethiant a gweld sut all y sefydliad cymryd ymagwedd wahanol yn y dyfodol.

Yn holl seminarau’r Gyfnewidfa Arfer Da rydym yn clywed na all gwasanaethau cyhoeddus parhau i weithio yn yr un modd mewn cyfnod anodd. Mae fe wedi bod yn wych i weithio ar brosiect ymarferol yn Swyddfa Archwilio Cymru sy’n mynd i’r afael â’r heriau hynny.

Pam rydyn ni’n ffocysu ar wella gwasanaethau i bobl sy’n defnyddio gwasanaethau’n rheolaidd

Llun o swigen siarad a'r teitl o Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr

Pam fod Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru yn cynnal seminarau sy’n canolbwyntio ar aml-ddefnyddwyr? Isod mae Dyfrig Williams yn amlinellu ein meddylfryd a pham mae gwasanaethau cyhoeddus effeithlon yn canolbwyntio ar ddinasyddion.

Mae rhaglen gwaith Cyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru yn seiliedig ar y meini prawf canlynol:

  • Deddfwriaeth newydd a datblygiadau arwyddocaol sy’n effeithio ar ddarpariaeth gwasanaethau cyhoeddus
  • Gwaith a wnaed gan Swyddfa Archwilio Cymru
  • Pynciau sy’n cael eu nodi drwy ymgynghori â rhanddeiliaid allweddol

Yn achos ein seminar ar Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr, roedd y cynllun yn gyfuniad o’r tri.

Deddfwriaeth

Os ydych chi wedi mynychu unrhyw un o’n seminarau diweddar, byddwch wedi clywed Archwilydd Cyffredinol Cymru yn siarad am sut mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn newid mawr ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus Cymreig. Mae’r ddeddf yn meddwl ei fod yn ofynnol i sefydliadau i integreiddio a chydweithio; i feddwl am atal a’r tymor hir; ac i gynnwys pobl.

Mae Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant yn atgyfnerthu hyn drwy ganolbwyntio ar bobl, lles, atal, partneriaeth ac integreiddio. Mae’r amgylchedd gwasanaeth cyhoeddus cyfredol yn cefnogi gwasanaethau cyhoeddus sy’n canolbwyntio ar ddinasyddion. Os ydych chi’n edrych i ailwampio eich gwasanaeth er mwyn diwallu’r ffocws hyn, yna mae’r deddfau yma’n rhoi fframwaith a sail resymegol i chi dros newid.

Gwaith archwilio

Cysylltodd ein cydweithwyr o dîm Archwilio Iechyd â ni amdano’r cynnal y seminar yma ar Ddylunio gwasanaethau effeithiol ar gyfer aml-ddefnyddwyr achos roedden nhw’n gwneud gwaith archwilio ar sut mae cyrff yn comisiynu’r Gwasanaethau Ambiwlans ar frys. Ysgrifennodd Fflur Jones blogbost gwych ar gyfer Swyddfa Archwilio Cymru ar weithio gyda chriw ambiwlans Cymru am nos, lle dywedodd hi:

“Roedd y galwadau’n amrywio o’r arferol i’r eithafol: o’r person a ffoniodd nad oedd angen unrhyw driniaeth frys a oedd wedi cysylltu â’r gwasanaeth am y trydydd tro’r noson honno i glaf yn dioddef o anafiadau a oedd yn newid bywyd o ganlyniad i wrthdrawiad ar y ffordd. Cefais fy sicrhau nad yw bywyd parafeddyg byth yn ddiflas.

“Nid galw ambiwlans yw’r dewis cywir bob tro a gall dewisiadau amgen eraill, megis fferyllfeydd a gwasanaethau y tu allan i oriau ganiatáu i gleifion gael eu gweld yn gynt a chaniatáu i ambiwlansys ymateb i’r achosion sydd eu hangen fwyaf. Dysgodd i mi hefyd fod yr angen i’r sector cyhoeddus weithio gyda’i gilydd i ddarparu gwasanaethau gwell ac i ddarparu gwasanaethau i anghenion nas diwallwyd ac i lenwi bylchau yn y gwasanaeth mor bwysig ag erioed.”

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da hefyd wedi bod yn gweithio ar ein darn o waith archwilio cyntaf ar newid ymddygiad, lle rydym wedi gweithio gydag Arfer Da Cymru a sefydliadau eraill ar ddigwyddiadau ym Mangor ac Abertawe. Gall technegau Newid Ymddygiad gwella gwasanaethau cyhoeddus pan fo gofynion cynyddol arnynt drwy alluogi pobl i ddewis y gwasanaeth cywir ar yr adeg gywir.

Mae adroddiad Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus Swyddfa Archwilio Cymru hefyd yn creu darlun llwm o’r heriau sy’n wynebu gwasanaethau cyhoeddus a ddatganolwyd. Mae’r adroddiad yn dangos bod gwasanaethau cyhoeddus wedi wynebu pwysau ariannol, galw a capasiti sylweddol a chynyddol ers yr adroddiad blaenorol yn 2011. Dyma rhai o’r prif negeseuon:

  • Mae sefydliadau mewn sefyllfa lle mae’n rhaid iddynt gymryd risgiau sydd wedi’u rheoli’n dda er mwyn diwygio gwasanaethau mewn ffordd radical i gael ateb cynaliadwy i’r pwysau sydd ar wasanaethau cyhoeddus o ran galw ac ariannu
  • Mae yna rwystrau i ail-lunio gwasanaethau mewn ffordd radical, gan gynnwys rhwystrau gwleidyddol a diwylliannol, ac mae angen gwaith caled i’w goresgyn
  • ‘Yr hyn sy’n cael ei fesur sy’n cael ei reoli’ – tra bod gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru yn mabwysiadu mesurau ‘canlyniadau’ yn fwyfwy, mae tuedd o hyd i fesur a rheoli faint o weithgarwch sy’n digwydd a faint o amser y mae’n ei gymryd.
  • Rhaid i wasanaethau cyhoeddus gydweithio drwy’r dewisiadau anodd, pennu blaenoriaethau clir a chyson, deall yr effeithiau byrdymor a hirdymor ar y cyhoedd a gwasanaethau cyhoeddus eraill a lliniaru’r effeithiau hynny lle y bo’n bosibl.

Felly o safbwynt economaidd mae’r achos dros newid yn glir. Bydd gwasanaethau cyhoeddus yn parhau i wastraffu adnoddau gwerthfawr os nad ydynt yn gweithio gyda’i gilydd i ddarparu gwasanaethau mae pobl wir eisiau.

Ac i mi dyma elfen graidd y mater – mae rhaid i wasanaethau fod yn addas i’w ddibenion er mwyn iddynt ddarparu beth y mae pobl wir eisiau. Ar fy niwrnod olaf o weithio i Gyfranogaeth Cymru ysgrifennais mai gweithio gyda’r Panel Dinasyddion ar gyfer Gwasanaethau Cymdeithasol oedd y gwaith mwyaf boddhaol a wnes i yn fy mywyd. Roedd gweithio gyda phobl a oedd yn herio systemau achos roedden nhw’n meddwl y dylai ac y gallai pethau fod yn well yn anhygoel. Rydw i wedi bod yn ddigon ffodus i weithio gyda thimau, prosiectau a mudiadau gwych ers gweithio i’r Gyfnewidfa Arfer Da, ond yn anffodus mae’r gwasanaethau hyn yn dal i fod yn eithriad yn hytrach na’r arfer.

Gweithio gyda rhanddeiliaid allweddol

Mae pob un o’n digwyddiadau yn cael ei ddatblygu ar y cyd gyda rhanddeiliaid amrywiol, ac nid yw’r digwyddiad yma yn eithriad. Fe fydd yna siaradwyr o awdurdodau lleol, byrddau iechyd, Gwasanaeth Ambiwlans, y Gwasanaeth Tân a Chomisiynydd Pobl Hŷn. Ond yn fwy na dim, bydd y digwyddiad yn edrych i rannu arfer da o brofiadau cynadleddwyr ac fe fydd yna gyfle i edrych ar y materion y mae pobl yn eu hwynebu er mwyn gwneud y fwyaf o’r arbenigedd cyfunol sydd ar gael yn y digwyddiad.

Byddwn hefyd yn sicrhau bod ffocws y digwyddiad ar yr hyn y mae pobl am ei gael o wasanaethau. Meddyliais yn syth am weithdy yn ein seminar ar Ail-lunio Gwasanaethau gyda’r Cyhoedd wrth i mi roi’r digwyddiad at ei gilydd. Rhannodd Simon Pickthall o Vanguard sut mae ymyriadau traddodiadol wedi methu achos maent yn canolbwyntio ar gynnal prosesau sefydliadol. Mae hyn yn arwain at aneffeithlonrwydd. Mae’r aneffeithlonrwydd yma’n amlwg wrth i ni feddwl am sut mae gwasanaethau cyhoeddus yn gweithio – mae pobl yn ffitio i mewn i seilos mudiadau, yn hytrach na bod sefydliadau yn gweithio gyda’i gilydd i gwrdd ag anghenion pobl. Rhoddodd Simon drosolwg o’i weithdy am 06:37 yn y fideo isod.

Mae’r astudiaeth achos ar Stoke-on-Trent yn adroddiad Darlun o Wasanaethau Cyhoeddus (p.108) yn enghraifft o’r dull y bydd Simon yn rhannu. Gan ein bod ni’n gorff archwilio, ni fyddwn yn dweud wrth bobl beth i’w wneud neu ei chyfarwyddo i ddefnyddio dulliau penodol. Nid ydym yn credu mewn dull un maint i bawb – rhaid edrych ar y gwaith da y mae sefydliadau eraill yn ei wneud a meddwl am sut y gallem addasu’r dulliau hynny i weddu anghenion pobl yn ein hardaloedd. Ac os allant wneud hynny, yna fe fydd cyrff mewn sefyllfa well i gyflwyno’r gwasanaethau gorau posibl i bobl Cymru.

Heneiddio’n Dda yng Nghymru

Yn gynharach y mis hwn, aeth Bethan Smith i’r digwyddiad Heneiddio’n Dda yng Nghymru a gynhaliwyd ym Mangor o dan ofal Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru. Yn y blog hwn, mae Bethan yn rhannu ei hargraffiadau o’r diwrnod…

Mae’r Tîm Cyfnewid Arfer Da wedi cydweithio â Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru ar sawl achlysur erbyn hyn, felly roeddem yn falch iawn o gael bod yn rhan o’r digwyddiad Heneiddio’n Dda yng Nghymru.

I roi ychydig o wybodaeth gefndir i chi, rhaglen genedlaethol o dan ofal Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yw Heneiddio’n Dda yng Nghymru. Mae’n dod ag unigolion, cymunedau a’r sectorau cyhoeddus, preifat a gwirfoddol ynghyd i lunio ac i hybu ffyrdd arloesol ac ymarferol o wneud Cymru’n lle da i bawb dyfu’n hŷn ynddo.

Mae’r rhaglen yn seiliedig ar bum egwyddor:

  • Gwneud Cymru’n genedl o gymunedau sydd o blaid pobl hŷn
  • Gwneud Cymru’n genedl o gymunedau sy’n cefnogi dementia
  • Lleihau nifer y cwympiadau
  • Lleihau unigrwydd ac arwahanrwydd dieisiau
  • Cynyddu’r cyfleoedd i ddysgu ac i weithio

Pan gyrhaeddais i Fangor, roeddwn i’n gwybod ar unwaith y byddai’n fore buddiol. Roedd yr ystafell yn llawn bwrlwm, ac roedd hi’n amlwg bod pawb yn yr ystafell yn frwd dros wella bywydau pobl hŷn Cymru. Roedd agenda’r bore’n tynnu sylw at yr amrywiaeth o sefydliadau sy’n chwarae rôl bwysig i gyflawni’r nod hwn. Gan fod disgwyl i nifer y bobl hŷn yng Nghymru gynyddu, roedd hi’n wych gweld bod cynifer o sefydliadau’n cydnabod pwysigrwydd cefnogi’r gymuned benodol hon.

Roeddwn i’n falch iawn o glywed y cyflwyniad cyntaf gan David Worrall o’r Groes Goch Brydeinig a oedd yn canolbwyntio ar waith partneriaeth yng Nghymru. Mae gwaith partneriaeth yn hollbwysig er mwyn i’r gwasanaethau cyhoeddus gyflawni prif flaenoriaethau’r rhaglen Heneiddio’n Dda yng Nghymru. Ar adeg pan fo cyllidebau’n lleihau o hyd, nid yw’r holl atebion yn nwylo un gwasanaeth, ac mae angen i ni i gyd gyd-dynnu a meddwl mewn ffordd wahanol ac arloesol wrth fynd ati i ddarparu gwasanaethau. Fel y dywedodd siaradwr yn un o’n digwyddiadau, ‘efallai nad oes gennym gyfoeth o arian yng Nghymru, ond mae gennym gyfoeth o adnoddau’. Mae pobl hŷn yn adnodd enfawr yng Nghymru, ac fe ddylem ddefnyddio eu sgiliau a’u gwybodaeth pan fyddwn ni’n ailgynllunio gwasanaethau. Mae eu dealltwriaeth a’u gwybodaeth yn amhrisiadwy.

Cyfeiriodd David at y fenter Camau Cadarn fel esiampl wych o waith partneriaeth. Mae’r Groes Goch Brydeinig a’r Gwasanaeth Gwirfoddol Brenhinol yn dod ynghyd i lansio rhaglen dair blynedd newydd i ddarparu gwasanaethau hanfodol i bobl hŷn y mae angen cymorth arnyn nhw i adennill eu hannibyniaeth. Gallwch ddarllen mwy am y prosiect ar wefan y Groes Goch Brydeinig.

cwvwcmyw8aa0jkb

Bu Pete Harrisons o Artisans Collective CIC yn trafod esiampl arall o waith partneriaeth sy’n digwydd yn y Gogledd. Mae Artisans Collective CIC yn darparu cyfleuster cymunedol unigryw ym Mhrestatyn, lle gall crefftwyr ac artistiaid arddangos a gwerthu eu cynnyrch celf a chrefft ar silffoedd yr Hen Lyfrgell. Yn ychwanegol at hynny, mae Pete a’r tîm wedi bod yn chwarae mwy a mwy o ran ym maes iechyd a lles cymunedol ym Mhrestatyn. Maent yn chwarae rôl allweddol yn y gymuned drwy weithio mewn partneriaeth ag amryw o sefydliadau i helpu i gyfeirio trigolion at wasanaethau perthnasol. Maent hefyd yn ymwneud ag amryw o fentrau i helpu i atal arwahanrwydd cymdeithasol ac ymddygiad gwrthgymdeithasol yn y dref. Maent bellach yn gweithio ochr yn ochr â Prestatyn Iach (model arloesol ar gyfer gofal iechyd sylfaenol) i ymchwilio i bresgripsiynu cymdeithasol, a’r ffordd y gall eu gwaith yn y gymuned ategu’r gwaith hwnnw. Ar ôl clywed cyflwyniad Pete, fe es i i ymweld â’r tîm ym Mhrestatyn ac mae’r dylanwad cadarnhaol y mae’n ei gael ar y gymuned yn amlwg iawn. Mae’r cyfleuster bach hwn yn darparu man diogel lle gall pobl a allai fod yn agored i niwed ddod ynghyd i gymdeithasu ac i ddysgu sgiliau newydd. Mae Pete wedi cytuno i siarad yn ein seminar ‘Gwasanaethau cyhoeddus yn gweithio mewn partneriaeth ar gyfer gwell iechyd a lles’ a gynhelir ar 7 Rhagfyr yng Nghaerdydd, ochr yn ochr ag Alexis o dîm Prestatyn Iach.

O sôn am ddysgu sgiliau newydd, fe gawson ni gyflwyniad hefyd gan Hilary Jones o Brifysgol y Drydedd Oes. Sefydliad rhyngwladol ar gyfer pobl sydd wedi ymddeol neu ymddeol yn rhannol yw Prifysgol y Drydedd Oes, ac mae’n darparu gweithgareddau addysgol, gweithgareddau creadigol a gweithgareddau hamdden. Mae pob un o Brifysgolion y Drydedd Oes yn cynnwys amryw o grwpiau diddordebau lle gall yr aelodau ddysgu oddi wrth ei gilydd mewn awyrgylch cyfeillgar ac anffurfiol. Roedd gan Hilary neges glir: does dim rhaid i chi roi’r gorau i ddysgu oherwydd eich bod wedi rhoi’r gorau i weithio! Mae cyfleoedd ar gael i bawb. Yn ogystal â’r cyfleoedd dysgu, mae rhaglen Prifysgol y Drydedd Oes hefyd yn gyfle i gwrdd â ffrindiau newydd ac i gymdeithasu. Mae’n esiampl wych o brosiect sy’n helpu i gyflawni nifer o brif flaenoriaethau’r rhaglen Heneiddio’n Dda yng Nghymru.

Mae’r tair esiampl hyn yn unig yn dangos y gwaith da sy’n cael ei wneud gan sefydliadau i helpu i fynd i’r afael â’r materion sy’n wynebu pobl hŷn Cymru. Rhannwyd nifer o esiamplau eraill hefyd yn ystod y digwyddiad, a byddaf yn rhoi sylw iddyn nhw yn fy mlog nesaf.

cwvyoyewgaaflyy

Felly, dyma rai o’r prif bwyntiau sydd wedi aros yn y cof ar ôl y digwyddiad:

  • Mae’n hollbwysig ein bod yn mynd ati i weithio mewn partneriaeth i gyflawni prif flaenoriaethau’r rhaglen Heneiddio’n Dda yng Nghymru i sicrhau nad oes gormod o alw ar ein gwasanaethau ac, yn anad dim, i helpu pobl hŷn i barhau i fyw’n annibynnol ac i fyw bywyd o ansawdd da.
  • Mae gan bobl hŷn gyfoeth o wybodaeth a phrofiad ac mae angen i ni fanteisio arno pan fyddwn ni’n cynllunio gwasanaethau – maen nhw’n arbenigwyr, felly dewch i ni weithio gyda nhw! Dylai hyn fod yn wir am bob dinesydd, ni waeth beth fo’i oedran.
  • Mae grŵp gwych o bobl frwdfrydig ac ymroddedig yn rhan o’r rhwydwaith Heneiddio’n Dda yng Nghymru, ac maent yn cymryd camau breision i wneud Cymru’n lle gwell i dyfu’n hŷn ynddo. Yr her sy’n ein hwynebu ni nawr yw mynd ati i efelychu’r camau hyn ar draws pob gwasanaeth cyhoeddus (nid gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol yn unig). Mae hwn yn rhywbeth y gall y tîm Arfer Da ei ystyried pan fyddwn ni’n cynllunio ein rhaglen ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Byddaf yn mynd i’r ail ddigwyddiad Heneiddio’n Dda a gynhelir yng Nghaerdydd ar 15 Rhagfyr, felly cadwch lygad am fy mlogiau nesaf!

Yr hyn a ddysgais o gymryd rhan ym mhodlediad #NatterOn

Mae’r ffordd ni’n dysgu a chymryd gwybodaeth i mewn yn datblygu drwy’r amser. Yn y blogbost isod mae Dyfrig Williams yn myfyrio ar beth y dysgodd trwy gymryd rhan ym mhodlediad NatterOn.

Copi o logo Podlediad NatterOn

Dros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf rydw i wedi bod yn gwrando ar bodlediadau i ehangu fy ymwybyddiaeth o’r hyn sy’n digwydd yn y byd ac i gael dealltwriaeth well o sut allai wella fy ngwaith. Mae’r app Podcast Addict wedi bod yn ffordd dda o reoli podlediadau ddiddorol gan ei fod yn dod â sawl podlediad at ei gilydd i mewn i un ffrwd.

Dyma rai Podlediadau rydw i wedi ffeindio’n ddefnyddiol:

Fe fyddwn i’n ychwanegu podlediad NatterOn i’r rhestr hefyd. Mae’n bodlediad ddigidol a marchnata sy’n cael ei rhoi at ei gilydd gan Helen Reynolds a Ben Proctor. Mae gan y ddau ohonynt feddylfryd hynod o flaengar. Mae Helen yn deall yn well na neb sut fydd cyfryngau cymdeithasol yn newid cyfathrebu. Ac rydw i wedi dysgu cymaint am ddata o Ben. Mae ei blogbost ar Aeddfedrwydd Data mewn llywodraeth leol yn arbennig, ac mae’r erthygl wedi bod yn sail i fy meddylfryd wrth i mi fynd i’r afael a data gyda Gweithgor Data a Thechnoleg Swyddfa Archwilio Cymru.

Felly pan wnaethon nhw ofyn i mi gymryd rhan yn y podlediad, dywedais ‘ie’ yn syth achos byddai’n rhoi’r cyfle i mi wneud y fwyaf o’u harbenigedd ar wella gwasanaethau cyhoeddus am awr.

Felly beth ddysgais i?

Fi’n siwr na fydd hyn yn syndod i unrhyw un, fe ddysgais i lot. Rhannodd Helen blogbost diddorol iawn ar Rhagfarn Anymwybodol, sy’n dod a nifer o wahanol fathau o ragfarn at ei gilydd i mewn i bedwar prif broblem:

  • Rydym yn hidlo gwybodaeth yn weithredol er mwyn osgoi gormodedd o wybodaeth.
  • Mae diffyg ystyr yn ein ddrysu, felly ni’n llenwi’r bylchau i mewn.
  • Rhaid i ni weithredu’n gyflym, felly ni’n neidio i gasgliadau.
  • Rydym yn gweithio mewn amgylcheddau cymhleth felly rydym yn canolbwyntio ar y darnau pwysig. Mae ein penderfyniadau yn llywio ein modelau meddyliol o’r byd.

Felly beth mae hyn yn golygu i wasanaethau cyhoeddus? I mi, mae’n ymwneud ag ymwybyddiaeth. Os ydym yn cymryd yr amser i fyfyrio’n weithredol ar y problemau yma, gallwn fod yn fwy ymwybodol o’n rhagfarn wrth i ni ryngweithio â phobl a darparu gwasanaethau. Rydym wedi nodi hwn fel mater pwysig yn Swyddfa Archwilio Cymru, felly cynhaliom ddigwyddiad mewnol i fynd i’r afael a hyn. Mae’r Storify yn cynnwys lot o adnoddau defnyddiol, gan gynnwys Prawf Cysylltiadau Ymhlyg Harvard.

Cawsom sgwrs dda iawn ar ymddiriedaeth a beth mae hyn yn ei olygu o ran Cysylltiadau Cyhoeddus a gwasanaethau yn gyffredinol ar ôl i Ben rhannu blogbost ar y rhyfel ar wirionedd. Edrychodd Helen ar y swyddi sydd ar frig Baromedr Ymddiriedaeth Edelman, sy’n dangos bod ymddiriedaeth pobl yn y llywodraeth yn dibynnu ar ba mor fodlon maen nhw â’u byd. Mae gan hyn oblygiadau mawr i sut rydym yn rhyngweithio â phobl o gefndiroedd cymdeithasol-economaidd gwahanol.

Mae ein prosiect wedi gwneud gwaith ar bwysigrwydd ymddiriedaeth staff yng ngwasanaethau cyhoeddus. Mae’n ddiddorol i gymryd rhai o’r gwersi o’r gwaith yma a’i rhoi mewn cyd-destun ehangach o weithio a chymunedau:

  • Gallu – ydyn ni’n dangos ein bod ni’n gallu gwneud ein gwaith?
  • Haelioni – oes gennym gymhellion diniwed a phryder am eraill sydd tu hwnt i ein anghenion ein hunain?
  • Gonestrwydd – ydyn ni’n weithredu i’n egwyddorion? Ydych chi’n weithredu mewn modd deg ac onest?
  • Rhagweladwy – ydy pobl yn gwybod beth rydyn ni’n debyg o wneud?

Ac ar ôl i mi rannu blogbost ar Ddull Digidol GCHQ, dysgais hefyd bod y ddywediad am brogaod mewn dŵr berwedig yn celwydd a hanner!

Beth arall wnes i rannu?

Mae’r Gyfnewidfa Arfer Da hefyd yn meddwl am sut allwn ni helpu gwasanaethau cyhoeddus i ddatblygu eu hymagweddau at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Felly rhannais blogbost Chris Bolton ar Gemau Efelychu a Gwneud Penderfyniadau Cynaliadwy gan ei fod wedi ysgogi mi i feddwl yn wahanol am sut rydyn ni’n helpu gwasanaethau i wella.

Rydw i hefyd wedi bod yn meddwl am rôl dysgu a datblygu yn y gweithle. Rydw i wedi bod yn gweithio i wasanaethau cyhoeddus am ddeng mlynedd neu fwy, a dim ond tri o’r cyrsiau hyfforddi sydd wedi cael effaith go iawn ar fy ngwaith. Felly ydy e’n bosib i ddolenni ein dysgu a datblygiad gyda gwelliant gwasanaethau cyhoeddus? Mae Carl Haggerty wedi ysgrifennu blogbost arbennig ar hyn.

Rhannu gwybodaeth mewn modd addas

Mae yna sleid rydym yn defnyddio yn ein digwyddiadau i ddangos y ffyrdd gwahanol rydym yn rhannu gwybodaeth – drwy ein blog, cyfryngau cymdeithasol, Treialon Coffi ar Hap, e-bost a dros y ffôn. Rydym yn cydnabod nad yw pawb eisiau derbyn gwybodaeth yn yr un modd, ac nid yw pawb yn prosesu’r wybodaeth yma yn yr un ffordd. Un o egwyddorion allweddol ein gwaith yw does yna ddim dull ‘un maint i bawb’ ar gyfer gwasanaethau gwell. Mae podlediadau yn un o sawl ffordd ddefnyddiol y gallwch dderbyn a rhannu gwybodaeth, felly mae’n werth gwrando ar y podlediad yma a phodlediadau eraill i weld os allan nhw eich helpu chi i wella’ch gwaith a beth chi’n gwneud.

Digidol: Mae’n ymwneud ag ailgynllunio, nid busnes fel arfer

Nid oedd ein seminar Ailgynllunio gwasanaethau cyhoeddus: Pwysigrwydd strategol llwyfannau digidol yn ymwneud ag adnoddau digidol, ond newid mewn meddylfryd. Ond beth y mae’n ei olygu yn ymarferol? Mae Ena Lloyd yn myfyrio ar yr hyn a ddysgodd o’r digwyddiad.

Rwyf wedi chwarae rhan bwysig yn y gwaith o ddatblygu a chyflwyno seminar diweddar ar Ddigidol fel rhan o Gyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru. I ni fel sefydliad, mae trawsnewid digidol yn amcan strategol allweddol ac yn flaenoriaeth, yn ogystal â bod yn gyfraniad enfawr at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol.

Fel rhan o elfen gynllunio’r seminar, gwnaethom gynnal adolygiad eang o lenyddiaeth drwy lwybrau academaidd a masnachol yn ogystal ag amrywiaeth eang o gyfryngau cymdeithasol. Buom yn siarad â phobl â llawer o wybodaeth Ddigidol arbennig yn y sector preifat, y sector cyhoeddus, y trydydd sector a’r byd academaidd er mwyn i ni gael dealltwriaeth dda o’r hyn yr oedd angen i ni ganolbwyntio arno yn y seminar hwn. Y seminar hwn oedd y cyntaf mewn cyfres o ddigwyddiadau i gefnogi trawsnewid gwasanaethau cyhoeddus. Gallaf ddweud â’m llaw ar fy nghalon ei fod yn seminar tyngedfennol i mi. Pam? Oherwydd roeddwn i’n credu y byddai’n rhesymol disgwyl y byddai technoleg yn bwnc mynych mewn sgyrsiau yn y sesiwn llawn a’r gweithdai. Ond nid ddigwyddodd. Felly beth gododd?

Gallai fod yn ddefnyddiol gwrando ar glip fideo 90 eiliad o’r Cynghorydd Barry Parsons a Carl Haggerty o Gyngor Sir Dyfnaint. Maent yn rhannu’r negeseuon allweddol ac nid yw’r gair technoleg yn codi unwaith!

Felly, beth yw’r man cychwyn?

Daeth yn amlwg o’r seminar nad yw digideiddio gwasanaethau cyhoeddus yn golygu symud gwasanaeth ‘tebyg am ei debyg’ ar lwyfan ddigidol. Beth fyddai diben hynny? Mae angen i ni edrych ar y ffordd y gallwn wneud pethau’n well gyda defnyddwyr gwasanaethau. Mae angen i ni siarad â nhw, yn ogystal â darparwyr gwasanaeth tebyg a allai ategu ei gilydd. Credaf ei bod yn ddiogel dweud na all gwasanaethau cyhoeddus yn ariannol, fforddio darparu gwasanaethau yn eu fformat presennol. Felly mae darganfod yn gyflym pa ailgynllunio sy’n debygol o weithio yn hanfodol.

Yn ogystal â phwysigrwydd amser neu weithio’n gyflym fel y mae’n well gen i feddwl amdano, dysgais hefyd fod y canlynol yn wir pan ddaw i ailgynllunio:

  • Tlws pob peth bychan, felly dechreuwch ar raddfa fach. Hyd yn oed os nad yw’n digwydd, gallwch ddysgu gwersi. Ni allwn aros nes y bydd prosiectau anferth yn dwyn ffrwyth
  • Mae methu’n gyflym yn beth da. Rhaid i ni symud yn gyflym ar gyfer arloesedd amserol
  • Gwnewch yn siŵr fod eich prawf o gysyniad yn gadarn. Mewn geiriau eraill, diffiniwch faterion yn glir er mwyn gwneud yn siŵr ein bod wedi cael popeth yn iawn o’r dechrau’n deg; ac
  • Yn bennaf, gyda’r ailgynllunio – parhewch nes y cewch eich atal

Mae gweithdy Y Lab yn helpu i ddangos y pwyntiau hyn. Yn y gweithdy siaradodd Jess Hoare, Amy Richards a Rob Ashelford am nifer o enghreifftiau o brosiectau bach arloesol a weithiodd yn gyflym ac sydd wedi gallu dangos hyfywedd mewn cyfnod byr iawn o amser. Roeddwn yn hoffi’r enghraifft o’r hyn sy’n digwydd yng Nghyngor Caerdydd. Drwy Gronfa Arloesedd Digidol Cymru, gweithiodd Y Lab gyda phum sefydliad ar brosiectau trawsnewid amrywiol. Yng Nghyngor Caerdydd, mae’r prosiect yn treialu technoleg Rhyngrwyd Pethau (‘Internet of Things’) i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus. Caiff synwyryddion eu defnyddio mewn gwahanol safleoedd yn y ddinas i ddarparu data ar lefelau dŵr mewn ceuffosydd. Gellir defnyddio’r wybodaeth amser real hon i lywio’r gwaith o ragfynegi ac atal llifogydd yng Nghaerdydd. Drwy ddysgu o’r prosiect hwn, a’r caledwedd a’r seilwaith rhwydwaith a ddarparwyd drwy’r grant, mae iddo’r potensial i alluogi data synwyryddion i wella gwasanaethau eraill ledled y ddinas.

Mae LoRaWAN wedi’i gynllunio i ddarparu Rhwydwaith Ardal Eang Pŵer Isel gyda nodweddion sydd eu hangen yn benodol ar gyfer cynorthwyo cyfathrebu deugyfeiriadol diogel, cost isel, symudol ar gyfer cymwysiadau Rhwydwaith Popeth, peiriant i beiriant (‘machine-to-machine’), dinas glyfar a chymwysiadau diwydiannol. Caiff ei optimeiddio ar gyfer defnydd pŵer isel ac i gefnogi rhwydweithiau mawr gyda miliynau o ddyfeisiadau. Mae ganddo nifer o nodweddion arloesol, sef yn bennaf ei fodel cost isel, pŵer isel (gall hyd yn oed redeg ar dechnolegau cynhaeafu ynni) sy’n caniatáu defnyddio Rhyngrwyd Popeth yn hawdd.

Mae LoRaWAN yn dechnoleg newydd gyffrous. Ar adeg ysgrifennu, dyma fyddai’r rhwydwaith cyntaf o’i fath yng Nghymru ac ymysg dim ond llond llaw yn y DU. O’r herwydd, mae nifer o sefydliadau wedi cysylltu â’r Lab gyda diddordeb mewn cydweithio â Chyngor Caerdydd ar gymwysiadau rhwydwaith posibl.

Beth mae trawsnewid gwasanaeth yn ei olygu o safbwynt swyddfa archwilio?
Gall technoleg ac mae technoleg yn cynnig amrywiaeth o arbedion cost, cynnydd mewn effeithlonrwydd a gwelliannau o ran ansawdd gwasanaethau a gynnigir i ddefnyddwyr. Mae’r Archwilydd Cyffredinol wedi dweud ar sawl achlysur bod angen cymryd risgiau sydd wedi’u reoli’n dda. Mae angen i ni sicrhau bod cyfleoedd i staff fentro gyda thechnoleg newydd a dulliau newydd o weithredu . Mae Archwilydd Cyffredinol Cymru wedi nodi pwysigrwydd manteisio ar y cyfleoedd hyn ar sawl achlysur. Fel y dywed yn y fideo isod, mae’n rhaid i ni fod yn arloesol a mabwysiadu ffyrdd newydd o weithio er mwyn darparu gwasanaethau cyhoeddus effeithiol.

Yn olaf, credaf y byddai’n esgeulus ohonof petawn i ddim yn gwneud y cysylltiad rhwng ailgynllunio gwasanaethau a chyflwyno Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Yn y seminar dywedodd Huw Vaughan Thomas nad oedd meddwl yn ddigidol a Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn flaenoriaethau sy’n gwrthdaro. Roedd hyn yn ddefnyddiol iawn a gwnaeth i mi sylweddoli hyn pan siaradodd am bum ffordd y Deddf o weithio, yn benodol:

  • Sut y bydd egwyddorion integreiddio a chydweithredu yn sbarduno gwasanaethau i ystyried ym mha ffordd y gall meddwl yn ddigidol helpu gwasanaethau i gydweithio. Wrth iddi ddod yn ofynnol i sefydliadau ddod ynghyd o dan ymbarél Byrddau Gwasanaeth Cyhoeddus, a ddylai pob gwasanaeth fod yn defnyddio systemau anghydnaws?
  • Dylai’r egwyddorion hirdymor ac ataliol alluogi sefydliadau i ystyried ym mha ffordd y gellir ailddefnyddio a rhannu llwyfannau er mwyn osgoi ailddyfeisio’r olwyn a sicrhau gwell gwerth am arian cyhoeddus
  • A dylai’r egwyddor o gymryd rhan wneud i sefydliadau ganolbwyntio ar sut y ffordd y gallant sicrhau bod gwasanaethau yn canolbwyntio ar yr unigolyn – sut maent yn diwallu anghenion defnyddwyr………………. Ac onid hynny yw diben gwasanaethau cyhoeddus?

Sut mae Cyngor Gwynedd yn meddwl ar ffurf systemau

Mae Cyngor Gwynedd wedi bod yn edrych ar sut allai ddarparu gwasanaethau mwy effeithiol. Siaradodd Dyfrig Williams â Dilwyn Williams, Prif Weithredwr y Cyngor i weld beth allwn ddysgu o’r gwaith yma.

Ffotograff o Dilwyn Williams

Dilwyn Williams, Prif Weithredwr Cyngor Gwynedd

Cyflwynwyd dull meddwl ar ffurf systemau i Dilwyn Williams a Chyngor Gwynedd yng nghynhadledd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru rai blynyddoedd yn ôl. Mae’r dull yn cael ei ddefnyddio gan sefydliadau gwasanaeth i ganolbwyntio’r meddwl sefydliadol ar beth sy’n bwysig i drigolion a sut allwn gael gwared a rhwystrau systemig sy’n atal staff (sydd yn aml yn gydwybodol) rhag cyflawni hynny. Mae’r dull hefyd yn ceisio newid meddylfryd gorchymyn a rheoli i ddull arfogi wrth ddylunio a rheoli gwaith. Penderfynwyd cynnal seminarau ar y dull i aelodau a swyddogion, ac arweiniodd hyn at wneud gwaith penodol ar ddigartrefedd a chynnal a chadw adeiladau.

Fe wnaeth y seminarau yma gofyn cwestiynau caled am y ffordd roedd Cyngor Gwynedd yn darparu gwasanaethau:

  • Ydy’r gwasanaethau’n wir ffocysu ar anghenion dinasyddion?
  • Sut ellir goresgyn rhai o’r anawsterau sy’n meddwl nad yw’r sefydliad yn gallu perfformio i’r eithaf, megis trefniadau gwaith hanesyddol a gorbwyslais ar risg a chyllidebau?

Gofynnir i staff ystyried bob tro ‘Beth sy’n bwysig i bobl Gwynedd?’ a phenderfynwyd mesur hynny yn hytrach na’r canlyniadau traddodiadol. Wrth ofyn i ddefnyddwyr gwasanaethau sgorio gwasanaeth y gorffennol bu’r Cyngor yn defnyddio’r ffaith fod y cyfartaledd sgôr yn symud o 7 i 8 yn brawf o berfformiad da ond bellach tra bod y sgôr yn rhoi syniad o lefel gymharol o berfformiad, y cwestiwn pam nad yw’n 10 yw’r cwestiwn sylfaenol y gofynnir i bawb ystyried ac a yw’r rheswm hwnnw yn rhywbeth y gallwn wneud rhywbeth amdano. Mae hyn yn gorfodi newid mewn diwylliant a meddylfryd newydd, drwy symud o weld rheoli perfformiad yn llai o broses cymharu rhifau i fod yn fwy o gyfundrefn edrych am gyfleoedd gwella. Fel dywedodd Dilwyn, ‘Y pam sy’n bwysig – pam dim 10? Dyma’r cyfle i wella.’

Prosiectau peilot

Fe lwyddodd y prosiect cynnal a chadw, ac mae nawr ganddynt fesurau gwahanol nag o’r blaen. Daeth yn glir o’r gwaith paratoadol mai’r mesurau pwysig i ddefnyddwyr y gwasanaeth oedd cyflymder gwneud y gwaith a bodlonrwydd gyda’r gwaith a sut y gwnaethpwyd ef. Mae’r lefel o fodlonrwydd yn cynnig cyfle clir am welliant trwy ofyn y cwestiwn ‘Pam nad yw’n 10?’

Ar yr un pryd a gwella’r gwasanaeth, arweiniodd hyn i’r Cyngor safio arian trwy stopio anfon arolygwyr allan i edrych a nodi beth oedd angen ei wneud. Nawr dywedir wrth gontractwyr i fynd yno a thrwsio beth sydd angen ei wneud ar sail perthynas o ymddiried, ac os yw’r contractwyr yn bradychu’r ymddiriedaeth yna, yna’n amlwg mae yna oblygiadau i hynny.

Ni wnaeth y prosiect digartrefedd gweithio cystal efallai, ond nid oherwydd ymdrechion y timau fu’n ymwneud ag ef ond yn fwy efallai oherwydd methiant arweinyddiaeth. Ond fe ddysgodd y Cyngor lot mwy o beth wnaeth ddim gweithio drwy hynny ac amlygwyd pwysigrwydd arweinyddiaeth dda.

Sut rhoddwyd y dysgu ar waith

Deilliodd Strategaeth Ffordd Gwynedd o’r 2 prosiect peilot, sy’n cymryd beth ddysgodd y Cyngor o brofiad Vanguard a’i roi ar waith yng nghyd-destun y diwylliant lleol. Mae Ffordd Gwynedd yn ymddangos ar agenda cyfarfod y Penaethiaid Gwasanaeth pob mis, gan fod perchnogaeth Uwch Arweinyddiaeth yn hollbwysig. Nawr pan mae ymyraethau yn cymryd lle, mae’r gwaith yn dechrau gyda’r pennaeth ac mae sesiwn briffio yn cael ei chynnal gydag arweinydd y gwaith.

Mae gwaith dwys yn cymryd lle gyda rheolwyr, gan fod nifer ohonynt wedi bod yn gweithio i’r cyngor am amser maith ac wedi eu trwytho mewn diwylliant traddodiadol a’r technegau rheoli sydd wedi dod o’r byd cynhyrchu. Efallai bod rhai wedi bod yn gweithio gyda’r un meddylfryd am 20 mlynedd y aml ar sail yr hyn a welir mewn llyfrau rheoli traddodiadol, ond mae’r byd wedi symud ymlaen. Dechreuwyd grŵp hunan-ddysgu a thrafod i edrych ar nodweddion tîm ar gyfer Ffordd Gwynedd. Yna ar gyfer y dyfodol bwriedir edrych i weld os yw timau’n dangos pob elfen ac os ydyn nhw’n glir am eu pwrpas. Defnyddir mantra meddwl ar ffurf systemau Vanguard, sef pwrpas, mesurau a dull. Rhaid mesur beth sy’n bwysig ac mae’r sefydliad yn gweithio trwyddo hyn ar y foment er mwyn creu diwylliant gwahanol.

Y bwriad yw creu “arbenigwyr” yn y diwylliant ym mhob gwasanaeth ac maent yn gofyn i wasanaethau roi rheolwr ymlaen i’w hyfforddi’n ddyfnach i arwain y gwaith o herio. Mae yna elfen o gynllunio parhad yma, sy’n rhoi’r cyfle i bobl i ennill profiad er mwyn arwain y gwaith yn y dyfodol, gan fod Rheolwyr yn gweithio 3 dydd yr wythnos ar Ffordd Gwynedd a 2 dydd yn ôl yn y gwasanaeth fel bod y profiad hynny yn bwydo i mewn iddo.

O ran staff, gofynnir iddynt ystyried beth maen nhw’n gwneud i roi pobl wrth wraidd gwasanaethau. Oes ganddynt gyfle i drafod hyn yn ei gyfarfodydd tîm? Mae rhai yn teimlo mai lle’r rheolwr efallai yw gwella gwasanaethau a’i rôl nhw yw dilyn yr hyn y mae’r rheolwr yn ei ddweud. Mae Strategaeth Ffordd Gwynedd yn pwysleisio os oes unigolyn yn gwybod am rwystr i gyflawni i bobl Gwynedd yna mae yna ddyletswydd ar bawb i wneud rhywbeth amdano. Mae’r Cyngor yn dangos bod nhw’n herio sut mae gwasanaethau yn cael ei darparu, ac wrth wneud hynny mae’n bwysig does yna ddim diwylliant o fai, gan fod angen i bobl cymryd y cyfle i newid sut maen nhw’n gweithio a rhoi’r diwylliant ar waith. Mae arbrofi gyda threfniadau newydd yn gallu golygu methiant ond dim ond drwy wneud hynny y ceir arloesedd go iawn. Law yn llaw a hyn, gellir dysgu o gwynion a’i defnyddio fel ffordd o ddysgu o fethiant.

Gwersi a ddysgwyd

Un o’r pwyntiau dysgu rhannodd Dilwyn oedd os ydych chi’n dechrau’r gwaith gyda’r meddylfryd o arbed arian, nid ydych chi’n wir yn gallu rhoi pobl yn gyntaf ac ail-ddylunio gwasanaethau er eu budd nhw. Wrth gwrs fedrwch chi ddim anwybyddu’r ochr ariannol ond drwy roi ystyried sut allwch cwrdd ag anghenion bobl yn iawn yn gyntaf a gosod ystyriaethau ariannol dros hynny wedyn, yn aml iawn gellir cwrdd ag anghenion – yn aml yn rhatach.

Hefyd dywedodd Dilwyn fod dilyn proses yn gallu bod yn saffach i unigolion yn enwedig os aiff rhywbeth o’i le gan mai dilyn proses a osodwyd gan rywun arall oeddent. Felly mae’n angenrheidiol i rymuso pobl fel bod nhw’n gallu gwneud pobl yn ganolog i wasanaethau.

Dywedodd Dilwyn fod rhaid i’r bobl ar frig y mudiad meddwl ar ffurf systemau fel bod y ffordd o feddwl yn un strategol sy’n gyson ar draws y mudiad. Mae rhai aelodau yn awyddus i symud yn gyflym achos maen nhw’n gweld canlyniadau positif o’r gwaith, ond mae’n bwysig i gofio bod y gwaith yn ceisio newid diwylliant, ac nid yw hyn yn digwydd dros nos. Hefyd rhaid cadw’r strategaeth yn syml – y mwyaf syml yw’r strategaeth, y mwyaf dealladwy yw i’r holl staff ac agos i’w realiti. Po fwyaf cymhleth yw’r strategaeth, y mwyaf anodd ydyw i’w rhoi ar waith yn y modd a fwriadwyd.

Mae Cyngor Gwynedd nawr yn cynnal cyfres o ddigwyddiadau gyda staff i glywed barn staff am y gwahaniaeth mae’r gwaith wedi gwneud. Sut mae eu gwaith nhw’n cymharu nawr a ble oedden nhw flwyddyn a hanner yn ôl? Rydyn ni’n edrych ymlaen at glywed mwy fel bod ni’n gallu rhannu’r dysgu.

Mynd i’r Afael â Chynllunio Gwasanaeth Digidol

Ffotograff o Amy Richards yn arwain gweithdy Y Lab yn Llanrwst

Amy Richards yn arwain gweithdy Y Lab yn Llanrwst

Sut all gwasanaethau cyhoeddus dechrau i ddylunio gwasanaethau digidol? Isod mae Jess Hoare ac Amy Richards o Y Lab yn edrych dros y pethau allweddol sydd i’w hystyried wrth i chi dechrau ar eich siwrne o Ddylunio Gwasanaethau Digidol.

Ychydig o wythnosau yn ôl, cafodd Y Lab wahoddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru i gynnal gweithdy yn ystod un o’i Seminarau Digidol. Roedd y seminarau hyn yn ddigwyddiadau bywiog gyda rhai cwestiynau gwirioneddol wych yn cael eu codi yn ystod y sesiwn panel. Dyma un o’r rhai diddorol:

Beth yw’r prif feysydd allweddol ar gyfer unrhyw sefydliad sy’n ystyried ailgynllunio gwasanaethau?

Yn ein barn ni efallai y byddai’n ddefnyddiol myfyrio ar y drafodaeth a gafwyd yn dilyn y cwestiwn a chynnig rhywfaint o gyngor ymarferol. Drwy waith y Gronfa Arloesedd Digidol, rydym wedi canolbwyntio ar fynd i’r afael â thri phrif faes: sgiliau, diwylliant, ac adnoddau.

Mae pob un o’r categorïau hyn yn gysylltiedig â themâu ehangach sgiliau, diwylliant ac adnoddau. I gadw hyn yn gryno, rydym wedi crynhoi rhai o’r prif bwyntiau a godwyd yn ein gweithdai:

Sgiliau

  • Mynd i’r afael â hanfodion cynllunio gwasanaeth. Dylid bob amser dechrau gydag anghenion defnyddwyr. Mae llawer wedi cael ei ysgrifennu ynghylch sut i fynd ati i wneud hyn. Fel man cychwyn, byddwn i’n argymell edrych ar rai o’r adnoddau gwych a rennir gan Wasanaeth Digidol y Llywodraeth.
  • Os ydych am alluogi cynllunio gwasanaeth digidol, byddwch yn gwbl onest o ran pwy o fewn eich sefydliad sydd fwyaf cymwys i arwain hynny. Pwy sy’n dda o ran profiad y defnyddiwr? Pwy sydd â diddordeb mewn gwneud mwy o ymchwil ymysg defnyddwyr? Pwy sydd wedi mapio’r gwasanaethau a gynigir gan eich sefydliad yn fwyaf diweddar? Dewch â nhw ynghyd mewn ystafell.
  • Mae angen i chi allu adeiladu tîm rhyngddisgyblaethol hyblyg a all weithio’n rhyngweithiol. Nid yw’n digwydd dros nos, ond mae’n bwysig dechrau gyda thîm sy’n deall yr hyn y maent yn gweithio tuag ato.

Diwylliant

  • Peidiwch â recriwtio pobl dalentog yn unig, datblygwch y rhai sydd gyda chi eisoes;
  • byddwch yn glir o ran datblygu gyrfa, diwylliant y cwmni, a chyfleoedd hyfforddi/datblygu;
  • caniatewch i syniadau gael eu herio a’u hyrwyddo;
  • sicrhewch fod eich arweinyddiaeth wedi ymrwymo i newid diwylliannol ac yn cefnogi risg.

Adnoddau

Ffotograff o Jess Hoare yn cymryd rhan yn nhrafodaeth panel Caerdydd

Jess Hoare yn cymryd rhan yn nhrafodaeth panel seminar Caerdydd

Rydym wedi cynnwys Proses Arloesi Y Lab a gafodd ei chreu er mwyn helpu sefydliadau i ddatrys heriau drwy ddefnyddio dulliau cynllunio. Mae’r broses wedi’i rhannu’n dri cham, Darganfod, Creu a Gwerthuso. Sail ein proses yw os ydych yn deall y broblem yn well, y bydd gennych well ddealltwriaeth o anghenion defnyddwyr, y byddwch yn lleihau’r risg o fethu ac y bydd gennych ddatrysiad mwy effeithlon ac effeithiol.

Mae darganfod yn cynnwys cwestiynau sy’n eich helpu i ddeall y broblem yn llwyr, i gael darlun mwy clir o’r hyn sydd angen i chi ei ddatrys a gofyn rhai cwestiynau hanfodol i chi eich hun ynglŷn â’r adnoddau sydd eu hangen arnoch er mwyn mesur llwyddiant y prosiect.

Dyma’r cam yn y broses lle gwneir rhai tybiaethau ynglŷn ag anghenion y defnyddwyr a dyma lle y bydd ymchwil ymysg defnyddwyr yn berthnasol. Mae’n llawer gwell cyfaddef nad ydych yn gwybod popeth na dechrau gwneud tybiaethau ynglŷn â beth yw anghenion y defnyddiwr, a’i chael yn anghywir. Mae ein hadnoddau ymchwil yn caniatáu i chi ychwanegu rhagor o fanylion cyn i chi ddechrau meddwl am ddatrysiadau. Gall mapio siwrnai a phersonâu defnyddwyr roi dealltwriaeth werthfawr i chi o hyn.

Creu Syniadau…

Mae gennych well dealltwriaeth o’r broblem ac anghenion defnyddwyr, rydych wedi ysgrifennu briff (heb sylweddoli) felly nawr rydych wedi cyrraedd y rhan ddifyr. Mae ein hadran creu yn union fel mae’n swnio, rydym yn eich annog i eistedd i lawr fel tîm a dechrau meddwl am syniadau gan fyfyrio’n barhaus ar eich canfyddiadau o’r cam ‘Darganfod’ i sicrhau bod eich datrysiadau’n berthnasol ac i ddewis pa rai y dylech eu trosglwyddo i’r cam nesaf a dechrau creu prototeipiau.

Gwerthuso (drwy brototeipio a phrofi)

Ymddengys mai prototeipio yw’r rhan y mae gan y rhan fwyaf o bobl ei hofn, dyma’r rhan o’n proses lle caiff syniadau eu profi go iawn a lle gellir dod o hyd i wendidau. Mae glasbrintiau gwasanaeth, creu byrddau stori a phrototeipio ar bapur yn hollbwysig a gellir eu rhoi gerbron defnyddwyr gwasanaeth, eu profi a’u mireinio er mwyn lleihau’r risg o fethiant yn yr hirdymor. Mae’n llawer gwell methu nawr, na methu pan fyddwch wedi gwneud y ‘buddsoddiad’ mawr hwnnw. Gwerthuswch eich syniadau a’ch datrysiadau yn erbyn eich canfyddiadau yn yr adran ‘Darganfod’. Ai dyma’r datrysiad gorau posibl? Os nad dyma’r datrysiad gorau, rhowch ef o’r neilltu a dechreuwch eto – allwch chi ddim troi syniad gwael yn un da.

Sylwadau terfynol…

Gall arloesi fod yn waith blêr, mae’n anodd ac yn aml mae’n llawn heriau i’w goresgyn. Roedd y gwaith a wnaed gan y rhai a weithiodd gyda ni ar y Gronfa Arloesedd Digidol yn sylweddol. Roedd yna frwdfrydedd ac awydd gwirioneddol i ymateb i’r heriau yn ymarferol drwy ddulliau arloesi strwythuredig a chydweithredu traws-sector. Yn yr achosion mwyaf llwyddiannus, gallwn weld sut mae ymwneud â’r Gronfa Arloesedd Digidol wedi cael effaith ehangach ar y sefydliad, gan gyflwyno ffyrdd newydd o weithio a datblygu sgyrsiau ynglŷn â’r potensial ar gyfer dulliau arloesi digidol.

Mae perthnasoldeb gweithio yn y ffordd hon wedi cyfoethogi’r syniadau, y gweithdai a’r sgyrsiau a gafwyd ers i ni ddechrau ein gwaith ar y Gronfa Arloesedd Digidol. Roedd yr awydd a’r brwdfrydedd hwn am ddulliau newydd o ymdrin â heriau yn sicr wedi’u hategu yn y gweithdai y gwnaethom eu cynnal gyda Swyddfa Archwilio Cymru ac rydym yn edrych ymlaen at y seminarau nesaf yn y gyfres.