Craffu Cydweithredol – Gwersi a ddysgwyd

CraffuCawsom air gyda Hazel Ilett, Rheolwr Craffu, Cyngor Sir Fynwy a Jonathan Jones, Rheolwr Craffu Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn dilyn y gynhadledd Goleuni ar Graffu, a gofynnwyd am eu hymateb i graffu cydweithredol.

Mae craffu cydweithredol yn gymhleth … ac mae craffu ar y cyd ar bwnc dadleuol iawn, sef trin gwastraff trefol, hyd yn oed yn fwy cymhleth – doeddwn ni ddim rili yn gwybod pa mor gymhleth y gellid craffu ar y cyd bod! Er hynny rydym wedi clywed mai ein prosiect yw’r prosiect mwyaf arwyddocaol ar graffu ar y cyd a gynhaliwyd yng Nghymru (ac mae’n debyg yn Lloegr hyd yma), felly mae’n hen bryd i ni adlewyrchu ‘nôl arno a rhannu ychydig o wersi allweddol gydag eraill sydd eisiau craffu ar y cyd ….. ac wrth gwrs, mae synnwyr trannoeth yn beth arbennig!

Fe wnaeth Llywodraeth Cymru comisiynu Ysgol Fusnes Caerdydd (Canolfan Ymchwil Llywodraeth Leol a Rhanbarthol) i ddarparu briff ymchwil mawr ar ddatblygu diwylliant craffu ar y cyd mewn Llywodraeth Leol yng Nghymru.

Os mai jyst un neges ‘da chi’n cymryd o’n gweithdy ni, hoffwn ni eich bod chi’n cymryd yr un ‘ma – gallwch gael y trefniant ffurfiol perffaith a’r holl brotocolau yn y byd, ond eto gall craffu ar y cyd cwympo yn y camau cyntaf. Rhaid bod yna lot o ymdrech bersonol i ddod ag aelodau at ei gilydd yn anffurfiol er mwyn ddatblygu ymdeimlad o ‘hunaniaeth craffu ar y cyd’ i graffu fod yn llwyddiannus. Os da chi ddim yn magu ‘diwylliant craffu ar y cyd’ a goresgyn yr holl heriau gwleidyddol o’ch blaen chi ar eich llwybr i lwyddiant, bydd craffu cydweithredol yn rhywbeth sydd ‘yma heddiw, wedi mynd yfory’.

Ac i wneud y buddsoddiad rhaid i chi neilltuo rhywun i’r swydd. Y diwedd y gân yw eich bod chi’n gofyn i grŵp o aelodau i graffu ar draws awdurdodau (ac mae’n bosib bod ganddo’r awdurdodau yma strwythurau a phrosesau gwahanol iawn) er mwyn iddynt gweithio gyda’i gilydd fel tîm ar rywbeth a all fod yn ddadleuol. Boed yn craffu ar wastraff neu graffu addysg , pan ‘da chi’n ychwanegu gwleidyddiaeth a diwylliant i mewn i’r gymysgedd yma , mae yna botensial i bethau troi’n wenwynig . Mae craffu ar y cyd yn symud yn ddeinamig ac yn gyflym – un diwrnod gall pethau rhedeg yn llyfn, a’r diwrnod nesaf, mae’n bosibl y byddai anhrefn yn y cyfryngau a siarad o roi’r gorau ar graffu ar y cyd yn gyfan gwbl! Rhaid i chi ragweld eich cam nesaf a’ch ymatebion ac mae hyn yn gofyn am ymrwymiad sylweddol – dyw hwn ddim rili yn rhywbeth y gallwch ychwanegu i gwaith bob dydd!

Mae craffu cydweithredol yn cymryd lot o adnoddau. Dyw craffu ar y cyd ar y raddfa ‘ma heb gael ei gynnal o’r blaen, felly roedd yna absenoldeb amlwg o ganllawiau ar sut i wneud hyn. Roedd rhaid i ni ddatblygu protocolau wrth i ni symud ymlaen a dysgu beth oedd yn gweithio beth doedd dim. Roedd pum awdurdod o dan sylw yn y prosiect ac fe gymerodd bum gwaith mor hir i berfformio tasgau syml. Ni ellir rhuthro craffu ar y cyd – mae’n cymryd llawer mwy o amser na’r disgwyl i sicrhau bod aelodau yn deall yr hyn sy’n ofynnol ac i adeiladu eich ‘tîm’. Rhaid i aelodau ddod i adnabod ei gilydd ac ymddiried yn ei gilydd cyn y gallant graffu fel un corff. Mewn gwirionedd roedd yr amser a dreuliwyd ar fysiau ar y ffordd i ymweliadau safle yn llawer mwy effeithiol o ran adeiladu perthnasoedd na chyfarfodydd ffurfiol. Peidiwch ag amcangyfrif nifer isel o wahaniaethau, achos gall bod rhywbeth sy’n dderbyniol mewn un sefydliad bod yn hollol annerbyniol mewn un arall. Y prawf litmws i ni oedd pan eisteddodd y pwyllgor ar ôl 2 flynedd, a doedden ni ddim yn gallu gwahaniaethu rhwng pa awdurdodau neu bleidiau gwleidyddol roedd yr aelodau ynddynt.

Ar ôl cyflwyno’r prosiect yma dros nifer o flynyddoedd, rydym yn glir iawn bod gwaith craffu ar y cyd yn gymhleth ac ni ddylai craffwyr tanbrisio’r adnoddau sydd angen i gynnal craffu effeithiol . Ac os ‘da chi ddim yn mynd i gynnal craffu effeithiol , yna does dim lot o bwynt ei gynnal o gwbl, gan fod ‘craffu ar y cyd symbolaidd ‘ yn llawer mwy niweidiol o ran canfyddiadau’r cyhoedd , na chraffu sydd ddim ar y cyd. Byddwn ni’n eich cynghori chi i feddwl yn ofalus os oes angen craffu ar y cyd arnoch ac os yw’n briodol ar gyfer y pwnc, achos mai yna achosion lle gall craffu gan sefydliadau unigol fod yn ffordd fwy ffrwythlon o weithredu. Wrth feddwl am y broses, rhaid bod yn glir amdano gylch gorchwyl y prosiect a phwrpas rôl craffu. Mae angen i bawb sy’n ymwneud â chraffu ar y cyd i fod yn glir o ran rolau priodol y ‘craffwyr’ a’r rhai sy’n cael ei ‘craffu’. Er mwyn i graffu fod yn effeithiol, rhaid i graffu cael eu cynnwys yn y trefniadau llywodraethu o’r cychwyn cyntaf, ac nid jyst adio fe i’r diwedd.

Fe wnaeth y prosiect craffu ar y cyd rhoi ni’n dau mewn golwg cyhoeddus ar wahanol adegau ac roedd hyn yn golygu bod rhaid i’n brosesau a’n hagweddau bod yn ddigon cadarn i wrthsefyll y feirniadaeth o’r sinigaidd a’r amheuwyr. Canfyddiad y cyhoedd o graffu ar fater mor ddadleuol iawn oedd y peth mwyaf pwysig – roedd rhaid i ni sicrhau bod yr argymhellion craffu a gafodd eu cyflwyno yn glir ac yn seiliedig ar dystiolaeth, er mwyn ymateb i unrhyw ‘craffu cyhoeddus’. O’n safbwynt ni, yr amcan mwyaf pwysig oedd bod ni’n sicrhau bod craffu yn gredadwy a’i fod yn gallu chwarae rôl ddilys yn y gwaith o lywodraethu’r prosiect. Pan ‘da chi’n gallu edrych yn ôl a’ch bod chi’n gallu rhoi tystiolaeth bod craffu wedi gwneud gwahaniaeth er gwaethaf yr hynt a’r helynt a bod ganddo werth ychwanegol, yna rydych chi’n gwybod ei fod yn wirioneddol lwyddiannus.

Leave a Reply / Gadael ymateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s