Dydyn ni ddim yn Kansas mwyach…

Jessica Crowe yw Cyfarwyddwr Gweithredol y Ganolfan Craffu Cyhoeddus, elusen annibynnol a sefydlwyd yn 2003 i hyrwyddo gwaith craffu ac atebolrwydd gwell wrth wneud penderfyniadau ar draws y sector cyhoeddus.

jessica_portrait_jpg250x166

Ddydd Iau diwethaf, clywais weinidog llywodraeth leol yn dweud pethau fel hyn:
“craffu yw calon ac enaid llywodraethu da”
“craffu yw’r llywodraeth mewn llywodraeth leol”
“mae pawb o’r arweinyddiaeth i’r rheng flaen yn deall rôl a gwerth craffu… dyma’r amodau angenrheidiol i graffu allu ychwanegu gwerth ”
“craffu yw’r gwasanaeth buddsoddi i arbed clasurol”

I ddarllenwyr yn Lloegr – na, doeddwn i heb gael fy hudo i ffwrdd dros yr enfys i wlad chwedlonol Oz. Y gweinidog dan sylw oedd Lesley Griffiths AC, Gweinidog Llywodraeth Leol a Busnes y Llywodraeth yng Nghymru, yn rhoi’r prif anerchiad mewn cynhadledd ar graffu yng Nghaerdydd, a ddenodd 250 o bobl. Fel y bydd rhai ohonoch yn gwybod, dechreuodd y Ganolfan Craffu Cyhoeddus gyflwyno rhaglen newydd bwysig yng Nghymru yn gynharach eleni ar ran Llywodraeth Cymru, ac roeddem yn cefnogi’r gynhadledd hon fel rhan o’r rhaglen, ynghyd â’n partneriaid, Swyddfa Archwilio Cymru, Llywodraeth Cymru, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ac Ysgol Fusnes Caerdydd.

Cafwyd gweithdai gan y Ganolfan Craffu Cyhoeddus ar ein model Enillion ar Fuddsoddiad ar gyfer dangos effaith adolygiadau craffu, anerchiad cloi rhagorol gan Tim Gilling, a fi oedd yn cadeirio’r gynhadledd gyfan. Gydag amrywiaeth eang o weithdai, yn cynnwys un gan Catherine Howe o Public-i, sydd bob amser yn ddiddorol, a chyflwyniad cyfareddol gan Peter Watkin Jones, cyfreithiwr i Ymchwiliad Francis, roedd digon ar yr agenda i gymaint o gynadleddwyr allu cyfiawnhau cymryd diwrnod llawn o’r gwaith i ddod.
Yr hyn oedd yn arbennig o galonogol i mi oedd yr ymdeimlad amlwg yna o egni a phenderfyniad yn yr ystafell. Er gwaethaf llwyddiannau craffu nodedig yng Nghymru, er enghraifft ’Adolygiad Caerdydd o’r economi nos ac adolygiadau a ddisgrifiwyd ar y diwrnod, er enghraifft Adolygiad Wrecsam o farchnadoedd ac ’Adolygiad Abertawe o gymorth i rai syn gadael gofal mae nifer o gynghorau yng Nghymru wedi cael trafferth gwella’u gwaith craffu. Fodd bynnag, byddwn yn dweud fod y gynhadledd yr wythnos diwethaf yn drobwynt yn y broses o adeiladu consensws newydd na ddylid goddef safonau craffu gwael neu gymedrol yng Nghymru mwyach. Dyma ystafell (fawr) lawn o bobl a oedd yn barod i newid ac yn gadarnhaol ynglŷn â sicrhau bod ymarfer craffu gan aelodau yn addas i helpu gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru i fynd i’r afael â’r heriau y byddant yn eu hwynebu dros y blynyddoedd i ddod.

Clywsom gynrychiolydd o Ynys Môn yn dweud ei fod wedi’i ysbrydoli i fynd yn ôl ac ailfeddwl ynglŷn â sut maen nhw’n gwneud pethau a her wych gan gynghorydd arall ynglŷn â sut i ddatblygu brand cryf i graffu yng Nghymru. Gwelsom brysurdeb ar stondin y Ganolfan Craffu Cyhoeddus dros amser cinio, gyda chopïau o Tipping the Scales – ein canllaw ar Enillion ar Fuddsoddiad drwy’r model craffu – yn mynd fel slecs. Ond nid hunanganmoliaeth gyffyrddus oedd popeth chwaith. Dywedodd un o gynghorwyr yr wrthblaid yn ei awdurdod – sef yr unig aelod craffu a oedd yn bresennol o’r awdurdod hwnnw mae’n debyg – sut oedd craffu yn gorfod brwydro i dorri allan o reolaeth grŵp y mwyafrif, a gan aelodau a fyddai wedi hoffi mwy o gydnabyddiaeth o’r camau a gymerwyd (gyda chefnogaeth y Ganolfan Craffu Cyhoeddus) i wella craffu yn Awdurdodau Parciau Cenedlaethol Cymru.
Ond yn gyffredinol, cefais argraff gref iawn o ddatblygiad yr hyn roedd y Gweinidog yn ei alw’n gymuned graffu bwrpasol a llawn gweledigaeth yng Nghymru. Felly, beth sydd wrth wraidd y weledigaeth ‘rywle draw dros yr enfys’ hon? Credaf fod sawl elfen yn ei chymell:
• Ymrwymiad gwleidyddol diffuant a diddordeb gan y Gweinidog Llywodraeth Leol, sydd wedi gwneud pwynt o ymweld â chynghorau Cymru a siarad yn uniongyrchol â chynghorwyr etholedig – ac sydd wedi gwneud buddsoddiadau go iawn ar gyfer gwella i gefnogi’r diddordeb hwn, ar ffurf rhaglen y Ganolfan Craffu Cyhoeddus a hefyd y Gronfa Datblygu Gwaith Craffu sy’n ariannu mentrau craffu ledled Cymru;

• Diddordeb o’r newydd ym mhotensial craffu i gefnogi gwella gwasanaethau ac atebolrwydd cryfach gan reolyddion, er enghraifft Swyddfa Archwilio Cymru, sydd cyn hir yn lansio eu hastudiaeth fawr o graffu ledled Cymru, yn seiliedig ar ddysgu drwy fethodoleg adolygu gan gymheiriaid;

• Cydnabyddiaeth fod angen i wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru newid ac addasu i her caledi a galwadau a disgwyliadau cymdeithasol sy’n newid, a chydnabyddiaeth y gall proses graffu ddemocrataidd gynhwysol helpu i adeiladu cefnogaeth a derbyniad o’r angen i newid – drwy gynnwys dinasyddion a defnyddwyr gwasanaethau wrth ddatblygu atebion ochr yn ochr â’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau.

Mae’n ddyddiau cynnar, ac mae camau sydd ar y gweill, er enghraifft datblygu set o Nodweddion Craffu Effeithiol wedi’u cytuno ar gyfer rheolyddion a gwleidyddion y bu’r Ganolfan Craffu Cyhoeddus yn cynorthwyo Rhwydwaith Swyddogion Craffu Cymru i’w datblygu yn dilyn astudiaeth Swyddfa Archwilio Cymru, yn helpu i symud pethau ymlaen i’r cam nesaf. Y neges fwyaf y ceisiais ei chyfleu yn y gynhadledd oedd yr angen i ymarferwyr craffu yng Nghymru ysgogi mwy o gysondeb a chodi ymarfer craffu i’r safonau uchaf. Gyda’r heriau y mae gwasanaethau cyhoeddus a chymunedau yn eu hwynebu, ni fydd craffu cymedrol neu anghyson yn ddigon: mae angen i gydweithwyr herio ymarfer gwael, bod yn hunanfeirniadol a dysgu o brofiadau pobl eraill beth sy’n gweithio.

Wedi meddwl, mae hon yn neges dda i ymarferwyr craffu ledled Lloegr (a mannau eraill) hefyd. A does dim angen i chi wisgo esgidiau rhuddem na chlicio’ch sodlau – gallwch ddilyn trafodaethau’r gynhadledd ar Twitter ar #scrutiny13, (gyda’r uchafbwyntiau wedi’u crynhoi’n gyfleus ar Storify), darllen blog y Gyfnewidfa Arfer Da Swyddfa Archwilio Cymru am amrywiaeth o syniadau gan gyfranwyr, gwylio fideos o gyfweliadau â rhai o’r siaradwyr ar Vimeo, neu ddysgu mwy yn gyffredinol ar wefan Swyddfa Archwilio Cymru.

Leave a Reply / Gadael ymateb

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s